Hiểu về ý nghĩa của Chaebol: Cách các ông lớn kinh doanh của Hàn Quốc định hình nền kinh tế

Đối với bất kỳ ai muốn đầu tư hoặc hiểu về Hàn Quốc, việc nắm rõ ý nghĩa thực sự của chaebol là điều thiết yếu. Những tập đoàn gia đình khổng lồ này còn hơn cả những công ty—chúng là xương sống của bản sắc kinh tế Hàn Quốc. Samsung, Hyundai, LG Display và SK Telecom là những tên tuổi quen thuộc trên toàn cầu, nhưng ít người ngoài Hàn Quốc hiểu được cấu trúc doanh nghiệp đặc biệt đã tạo điều kiện cho họ phát triển.

Chaebol nghĩa là gì? Nền tảng của sức mạnh doanh nghiệp Hàn Quốc

Thuật ngữ “chaebol” (재벌) chỉ các tập đoàn lớn do gia đình kiểm soát, chi phối bối cảnh kinh doanh của Hàn Quốc. Khác với các tập đoàn đa quốc gia điển hình ở các thị trường phương Tây, chaebol đặc trưng bởi sở hữu gia đình tập trung, cấu trúc kiểm soát theo hệ thống phân cấp, và thường có các công ty con liên kết chặt chẽ trải dài nhiều ngành nghề. Một gia đình có thể kiểm soát một đế chế rộng lớn bao gồm từ điện tử đến sản xuất ô tô đến dịch vụ tài chính.

Mô hình chaebol xuất hiện từ những hoàn cảnh lịch sử đặc biệt. Vào cuối những năm 1940, khi Hàn Quốc xây dựng lại sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, chính phủ xem các tập đoàn do gia đình kiểm soát như một giải pháp thực tiễn cho công nghiệp hóa nhanh chóng. Những thực thể này có thể huy động vốn nhanh chóng và vận hành với quyền quyết định rõ ràng—những đặc điểm thiết yếu để vượt qua các thử thách kinh tế hậu chiến tranh. Chiến lược có chủ đích của chính phủ Hàn Quốc trong việc thúc đẩy các tập đoàn này đã tạo ra sự khác biệt so với các mô hình phát triển kinh tế của các quốc gia khác.

Hợp tác với chính phủ và thời kỳ tăng trưởng bùng nổ

Thập niên 1960 đánh dấu bước ngoặt cho sự mở rộng của chaebol. Chính phủ Hàn Quốc rõ ràng ủng hộ các hoạt động độc quyền và cung cấp tài chính ưu đãi cho các tập đoàn này như một trụ cột trong chiến lược tăng trưởng của mình. Liên minh chính phủ-doanh nghiệp này đã biến Hàn Quốc từ một quốc gia bị tàn phá kinh tế thành một cường quốc công nghiệp chỉ trong vài thập kỷ. Các lãnh đạo chaebol thế hệ đầu, như người sáng lập Samsung Lee Byung-chul và người sáng lập Hyundai Chung Ju-yung, đã tận dụng sự hỗ trợ này để xây dựng năng lực sản xuất đẳng cấp thế giới và các lĩnh vực công nghệ.

Kết quả là không thể phủ nhận: kinh tế Hàn Quốc đã hiện đại hóa với tốc độ chóng mặt. Những gì các quốc gia khác mất nhiều thập kỷ để đạt được, đã được rút ngắn chỉ trong vài năm nhờ khả năng của chaebol trong việc thực hiện các dự án quy mô lớn và nhanh chóng thâm nhập các ngành mới. Những tập đoàn gia đình này trở thành đại sứ của Hàn Quốc trên thị trường toàn cầu, xây dựng danh tiếng của quốc gia về điện tử chất lượng cao, ô tô và bán dẫn.

Mặt tối: Thái độ thân thích và khủng hoảng 1997

Tuy nhiên, mô hình chaebol mang theo những điểm yếu cố hữu đã trở thành thảm họa trong cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 1997. Khi quyền sở hữu chuyển sang các thế hệ thứ hai và thứ ba trong gia đình, nhiều người thiếu tầm nhìn doanh nghiệp và khả năng quản lý của các thế hệ trước. Các thực hành tuyển dụng dựa trên thân thích khiến các thành viên gia đình thiếu năng lực kiểm soát các công ty con then chốt, dẫn đến quyết định kém và hoạt động kém hiệu quả.

Khủng hoảng đã phơi bày cách mà nhiều năm được chính phủ bảo vệ đã che giấu các vấn đề tiềm ẩn. Các công ty mẹ tích lũy các công ty con không sinh lợi, do các thành viên gia đình điều hành, che giấu lỗ lũy thông qua các thủ thuật kế toán, và vay nợ rẻ để che giấu tình hình tài chính thực sự. Khi khủng hoảng tài chính xảy ra, cấu trúc mong manh này sụp đổ. Daewoo, từng là một trong những chaebol lớn nhất, đã bị giải thể hoàn toàn. Các tập đoàn nhỏ hơn như Halla và Ssangyong Motor biến mất khỏi bức tranh doanh nghiệp.

Hồi phục và thích nghi: Chaebol hiện đại

Một số chaebol đã thích nghi thành công. Hyundai, đặc biệt, đã trải qua các cải tổ cấu trúc đáng kể và trở nên mạnh mẽ hơn. Các chaebol còn tồn tại nhận ra rằng họ không thể dựa vào sự bảo vệ của chính phủ nữa—họ phải trở nên thực sự cạnh tranh trên toàn cầu. Quá trình hiện đại hóa này, trái ngược với kỳ vọng, đã giúp các đối thủ còn lại mạnh lên, khi họ loại bỏ các yếu tố kém hiệu quả và tập trung vào các lĩnh vực cốt lõi.

Kể từ năm 1997, các chaebol đã thúc đẩy quá trình chuyển đổi của Hàn Quốc từ nền kinh tế thị trường mới nổi thành nền kinh tế phát triển. Các công ty như Samsung tiên phong trong đổi mới về bán dẫn và màn hình, trong khi Hyundai khẳng định vị thế là đối thủ cạnh tranh ô tô toàn cầu nghiêm túc. Tăng trưởng GDP bình quân đầu người của Hàn Quốc đã rất ấn tượng, phản ánh sức sống mới của các chaebol.

Những căng thẳng kéo dài: Cuộc tranh luận về chaebol trong xã hội Hàn Quốc hiện đại

Tuy nhiên, mối quan hệ giữa chính phủ và chaebol vẫn còn nhiều tranh cãi ở chính Hàn Quốc. Các nhà phê bình cho rằng, mặc dù thành công, các tập đoàn này đang kìm hãm các đối thủ nhỏ hơn và tiềm năng đổi mới hơn. Bằng cách kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị và tận dụng ảnh hưởng chính trị, họ tạo ra các rào cản gia nhập thị trường, bảo vệ vị thế của mình nhưng đồng thời hạn chế cạnh tranh doanh nghiệp khởi nghiệp.

Một mối quan tâm khác là về kế thừa lãnh đạo. Trong khi thế hệ hiện tại của các giám đốc điều hành chaebol—đặc biệt là những người điều hành Samsung—đã chấp nhận đổi mới công nghệ và các chuẩn mực toàn cầu, vẫn còn nhiều câu hỏi về việc các thế hệ tương lai có duy trì được tư duy tiến bộ này hay không. Kế thừa trong gia đình mang theo những rủi ro cố hữu, và cấu trúc chaebol ít có khả năng đảm bảo chống lại sự tự mãn hoặc quản lý yếu kém trong tương lai.

Vị trí của chaebol trong nền kinh tế ngày nay

Hiểu rõ ý nghĩa của chaebol cuối cùng là nhận thức cả về lợi ích vượt trội lẫn những rủi ro thực sự của mô hình kinh tế Hàn Quốc. Những tập đoàn gia đình này đã đạt được điều gì đó đáng kinh ngạc: biến một quốc gia bị chiến tranh tàn phá thành một trung tâm công nghệ và sản xuất trong chỉ một thế hệ. Thương hiệu toàn cầu và khả năng công nghệ của họ đã trở thành niềm tự hào quốc gia.

Tuy nhiên, chaebol cũng đại diện cho một mối căng thẳng cấu trúc kéo dài trong nền kinh tế Hàn Quốc. Khi Hàn Quốc tiếp tục phát triển và đối mặt với các áp lực cạnh tranh mới từ các thị trường mới nổi và các cuộc cách mạng công nghệ, tính khả thi của mô hình truyền thống này vẫn còn là một câu hỏi mở. Đối với nhà đầu tư, việc hiểu rõ sự song song này—cả khả năng thực thi quy mô lớn của chaebol lẫn những hạn chế về cấu trúc—là điều quan trọng để đưa ra quyết định đầu tư chính xác vào các cổ phiếu Hàn Quốc.