Trước khi cổ phiếu chia cổ tức, có nên mua hay không? Sự thật thị trường và hướng dẫn quyết định đầu tư

Nếu một công ty có thể duy trì ổn định việc trả cổ tức, điều này thường phản ánh mô hình kinh doanh vững chắc, dòng tiền dồi dào. Nhiều công ty niêm yết có thành tích lâu dài ấn tượng đều có truyền thống chia cổ tức đều đặn, thu hút ngày càng nhiều nhà đầu tư xem cổ phiếu trả cổ tức cao là tài sản cốt lõi để phân bổ danh mục. Ngay cả “thần tượng cổ phiếu” Buffett cũng đặc biệt yêu thích điều này, hơn 50% tài sản của ông đổ vào các cổ phiếu trả cổ tức cao.

Tuy nhiên, đối với các nhà đầu tư mới bước chân vào lĩnh vực cổ phiếu chia cổ tức, luôn bị hai câu hỏi làm phiền: Mua cổ phiếu trước ngày chia cổ tức có phải là lựa chọn hợp lý không? Giá cổ phiếu thực sự nhất định sẽ giảm vào ngày cổ tức?

Đừng bị vẻ bề ngoài đánh lừa: giảm giá cổ phiếu vào ngày chia cổ tức không phải là quy luật

Về lý thuyết, vào ngày quyền nhận cổ tức, do công ty phát hành cổ tức bằng tiền mặt cho cổ đông, phần tài sản này sẽ rút khỏi công ty, giá trị thực của cổ phiếu sẽ giảm theo. Dựa trên logic này, giá cổ phiếu sẽ giảm.

Nhưng thực tế không hoàn toàn như vậy. Theo xu hướng lịch sử, giảm giá cổ phiếu vào ngày quyền nhận cổ tức không phải là hiện tượng tất yếu, đặc biệt là các cổ phiếu ngành dẫn đầu có thành tích ổn định, truyền thống chia cổ tức tốt, thường tăng giá ngược chiều vào ngày chia cổ tức.

Cơ sở lý thuyết về giảm giá cổ phiếu

Để hiểu rõ điều này, cần nắm rõ cách ảnh hưởng của quyền chia cổ tức và cổ phiếu:

Trong trường hợp chia cổ phiếu hoặc phát hành cổ phiếu thưởng: Công ty tăng vốn cổ phần, trong khi tổng giá trị không đổi, mỗi cổ phiếu đại diện cho giá trị nhỏ hơn, do đó giá cổ phiếu sẽ điều chỉnh giảm.

Trong trường hợp chia cổ tức bằng tiền mặt: Công ty thanh toán cổ tức bằng tiền mặt cho cổ đông, tương đương tài sản của công ty giảm trực tiếp, dù cổ đông nhận được lợi ích tiền mặt, giá cổ phiếu cũng sẽ giảm theo.

Lấy ví dụ cụ thể, giả sử một công ty lợi nhuận hàng năm mỗi cổ phiếu là 3 USD, theo hệ số định giá thị trường 10 lần, giá cổ phiếu là 30 USD. Công ty có lợi nhuận tốt, tích lũy 5 USD tiền mặt trên mỗi cổ phiếu, đẩy tổng giá trị lên 35 USD.

Nếu công ty quyết định trả cổ tức đặc biệt 4 USD mỗi cổ phiếu, giữ lại 1 USD để duy trì hoạt động, thì vào ngày chia cổ tức, giá cổ phiếu dự kiến sẽ điều chỉnh từ 35 USD xuống còn 31 USD.

Tính toán phát hành cổ phiếu thưởng phức tạp hơn một chút. Nếu cổ phiếu trước khi phát hành có giá 10元/cổ phiếu, giá phát hành cổ phiếu thưởng là 5元, tỷ lệ phát hành là 2:1 (mua 2 cổ phiếu được phát 1 cổ phiếu thưởng), thì sau phát hành, giá cổ phiếu sẽ là:

(10元 - 5元) / (2 cổ phiếu + 1 cổ phiếu) ≈ 1.67元

Trong thực tế, giá cổ phiếu có thể tăng hoặc giảm

Điều quan trọng là, biến động giá cổ phiếu không chỉ bị chi phối bởi yếu tố chia cổ tức, mà còn chịu ảnh hưởng của tâm lý thị trường, thành tích công ty, triển vọng ngành nghề và nhiều yếu tố khác.

Chẳng hạn, ví dụ của Coca-Cola rõ ràng cho thấy. Công ty có lịch sử chia cổ tức lâu dài, gần đây đều đặn hàng quý. Hầu hết các ngày chia cổ tức, giá cổ phiếu có xu hướng giảm nhẹ, nhưng vào ngày quyền nhận cổ tức 14/9/2023 và 30/11/2023, giá cổ phiếu lại tăng nhẹ; còn ngày 13/6/2025 và 14/3/2025 thì giảm.

Apple còn rõ ràng hơn. Cũng trả cổ tức hàng quý, nhưng do được săn đón bởi các cổ phiếu công nghệ, giá cổ phiếu của Apple thường tăng vào ngày chia cổ tức. Vào ngày 10/11/2023, giá từ 182 USD tăng lên 186 USD; ngày 12/5/2024 còn tăng mạnh 6.18%.

Các mô hình tương tự cũng xuất hiện ở các “ông lớn” như Walmart, Pepsi, Johnson & Johnson — thường ngày chia cổ tức, giá cổ phiếu đều có xu hướng tăng vào ngày chia cổ tức.

**Kết luận: ** Số tiền cổ tức, tâm lý thị trường, và các yếu tố cơ bản của công ty cùng quyết định xu hướng giá cổ phiếu vào ngày chia cổ tức.

Mua cổ phiếu trước ngày chia cổ tức, chọn thời điểm thế nào?

Câu hỏi này không có câu trả lời tuyệt đối, cần xem xét từ ba góc độ tổng hợp.

Khái niệm cốt lõi: Tăng giá cổ phiếu sau khi chia cổ tức (填權息) vs Giảm giá cổ phiếu sau khi chia cổ tức (貼權息)

Trước khi phân tích thời điểm mua, cần hiểu rõ hai khái niệm quan trọng:

Tăng giá cổ phiếu sau khi chia cổ tức (填權息): Dù giá cổ phiếu tạm thời giảm sau khi chia cổ tức, nhưng với kỳ vọng tích cực về triển vọng công ty, giá cổ phiếu sẽ dần hồi phục, cuối cùng trở lại mức trước khi chia cổ tức hoặc gần như vậy. Điều này phản ánh nhà đầu tư lạc quan về tăng trưởng tương lai của công ty.

Giảm giá cổ phiếu sau khi chia cổ tức (貼權息): Sau chia cổ tức, giá cổ phiếu tiếp tục duy trì ở mức thấp, không hồi phục về mức trước chia. Thường là dấu hiệu nhà đầu tư lo ngại về hiệu quả hoạt động của công ty trong tương lai, có thể do kết quả kinh doanh kém hoặc thay đổi môi trường thị trường.

Ba chiều quyết định

Chiều 1: Hiệu suất giá cổ phiếu trước ngày chia cổ tức

Trước ngày chia cổ tức, nếu giá đã tăng lên mức cao, nhà đầu tư thường muốn chốt lời sớm, đặc biệt là những người muốn tránh thuế cao, sẽ chọn thoát ra vào thời điểm này. Do đó, mua cổ phiếu trước ngày chia cổ tức có thể đã phản ánh kỳ vọng quá mức hoặc áp lực bán tháo, rủi ro mua vào lúc này cao hơn.

Chiều 2: Quy luật lịch sử về xu hướng giá cổ phiếu sau chia cổ tức

Dựa trên dữ liệu lịch sử, xu hướng chung của cổ phiếu sau ngày chia cổ tức là giảm nhiều hơn là tăng. Điều này không có lợi cho giao dịch ngắn hạn, mua vào rồi dễ bị lỗ.

Tuy nhiên, cơ hội xuất hiện khi: sau chia cổ tức, giá cổ phiếu giảm liên tục đến mức hỗ trợ kỹ thuật và bắt đầu ổn định, thì đây lại là thời điểm đáng cân nhắc để mua vào.

Chiều 3: Phẩm chất công ty và dài hạn

Với các doanh nghiệp có nền tảng vững chắc, dẫn đầu ngành, việc chia cổ tức chỉ là điều chỉnh giá, không làm giảm giá trị nội tại. Ngược lại, mua cổ phiếu trước ngày chia cổ tức, rồi giữ lâu dài, thường là chiến lược hợp lý để tăng thêm tài sản chất lượng với mức giá tốt hơn. Đối với các công ty này, mua vào sau ngày chia cổ tức và nắm giữ dài hạn thường có lợi, vì giá trị nội tại không giảm, thậm chí còn hấp dẫn hơn do giá cổ phiếu điều chỉnh giảm.

Các chi phí ẩn của đầu tư trước ngày chia cổ tức

Thuế cổ tức

Nếu mua cổ phiếu chia cổ tức trong tài khoản hưu trí hợp lệ (như IRA, 401K của Mỹ), thì trước khi rút tiền, không cần đóng thuế.

Nhưng trong tài khoản cá nhân chịu thuế, tình hình khác. Nhà đầu tư mua với giá 35 USD trước ngày chia cổ tức, ngày chia cổ tức giá giảm còn 31 USD, chịu lỗ chưa thực hiện, đồng thời còn phải nộp thuế trên cổ tức 4 USD.

Ngoại lệ duy nhất là nếu nhà đầu tư tái đầu tư cổ tức vào cổ phiếu, kỳ vọng giá sẽ nhanh chóng hồi phục, thì mua trước ngày chia cổ tức mới có ý nghĩa.

Phí giao dịch và thuế giao dịch

Ngoài thuế cổ tức, chi phí giao dịch cũng không thể bỏ qua.

Ví dụ thị trường Đài Loan, cách tính phí giao dịch là:

Giá cổ phiếu × 0.1425% × tỷ lệ chiết khấu của công ty chứng khoán (thường 50-60%)

Thuế giao dịch theo loại cổ phiếu khác nhau:

• Cổ phiếu thường: 0.3%
• Quỹ ETF: 0.1%

Cách tính thuế giao dịch: Giá cổ phiếu × tỷ lệ thuế tương ứng

Dù chi phí này không lớn cho mỗi lần giao dịch, nhưng giao dịch nhiều lần sẽ ăn mòn lợi nhuận rõ rệt.

Khung quyết định đầu tư mua cổ phiếu trước ngày chia cổ tức

Tổng hợp phân tích trên, nhà đầu tư cần cân nhắc khi quyết định:

1. Chất lượng công ty: Nền tảng vững chắc, lịch sử chia cổ tức đều đặn
2. Vị trí giá cổ phiếu: Trước ngày chia cổ tức đã ở mức cao, giá mua hợp lý không
3. Kế hoạch thuế: Tình hình thuế cá nhân, có nên chấp nhận thuế cổ tức không
4. Chu kỳ đầu tư: Giao dịch ngắn hạn hay dài hạn, phù hợp chiến lược nào
5. Tình hình thị trường: Tâm lý chung và triển vọng ngành

Với nhà đầu tư dài hạn, nếu tin tưởng vào triển vọng công ty, thì việc mua trước hay sau ngày chia cổ tức không quá khác biệt; quan trọng là chất lượng công ty và giá mua hợp lý.

Với nhà đầu tư ngắn hạn, cần chú ý kỹ thuật và tâm lý thị trường, tránh mua vào ở mức cao, chờ giá về đáy rồi mới xem xét vào.

Dù chọn thời điểm nào, quyết định hợp lý và quản lý rủi ro luôn là yếu tố cốt lõi của đầu tư trước ngày chia cổ tức.