Trước ngày bù bù, nhà đầu tư cần xem xét: Tại sao thị trường lại biến động bất thường?

Mỗi năm có bốn ngày giao dịch, thị trường đều trải qua những “thời khắc ma thuật” tương tự — đó chính là ngày bốn phù thủy thường được nhắc đến trong giới đầu tư. Nhiều người nghe thấy thuật ngữ này đều cảnh giác hơn, vì những ngày này thường đi kèm với biến động giá dữ dội bất thường. Nhưng đằng sau đó thực sự đã xảy ra điều gì? Tại sao ngày bốn phù thủy lại trở thành tâm điểm chú ý của nhà đầu tư?

Cơ chế cốt lõi của ngày bốn phù thủy là gì

Ngày bốn phù thủy xuất phát từ hiện tượng bốn loại sản phẩm tài chính phái sinh Mỹ cùng đáo hạn vào cùng một thời điểm. Bốn loại này gồm hợp đồng tương lai cổ phiếu, quyền chọn cổ phiếu, hợp đồng tương lai chỉ số và quyền chọn chỉ số.

Logic định giá của các sản phẩm phái sinh hoàn toàn khác biệt so với hàng hóa thực tế. Mua bán hợp đồng tương lai và quyền chọn là về “giá trong tương lai” — nếu thị trường lạc quan, giá hợp đồng tương lai sẽ cao hơn giá hiện tại; ngược lại, nếu thị trường bi quan, sẽ ngược lại. Khi ngày thanh toán gần đến, giá hợp đồng tương lai và giá hiện tại sẽ dần hội tụ, cuối cùng trùng nhau tại ngày đáo hạn. Sức kéo của giá cả vô hình này giống như bị một “uy lực phù thủy” thao túng, vì vậy gọi là ngày bốn phù thủy.

Vì các sản phẩm phái sinh của Mỹ được tính theo quý, mỗi năm diễn ra bốn lần, lần lượt vào thứ Sáu của tuần thứ ba trong tháng 3, 6, 9, 12, chính là nguồn gốc của ngày bốn phù thủy (Quadruple witching day).

Lịch ngày bốn phù thủy năm 2024

Nhà đầu tư nên đánh dấu các ngày quan trọng này vào lịch:

Đặc biệt lưu ý: Nếu sử dụng đòn bẩy trong giao dịch, những ngày này cần thận trọng hơn nhiều, vì biến động giá có thể gây ra việc đóng vị thế bắt buộc.

Tại sao ngày bốn phù thủy lại gây ra biến động thị trường

Hiện tượng thị trường ngày bốn phù thủy thường thể hiện qua ba đặc điểm:

Thứ nhất, khối lượng giao dịch và độ biến động tăng vọt. Khi các sản phẩm phái sinh bước vào giai đoạn thanh toán cuối cùng, số lượng tham gia tăng mạnh, hoạt động chênh lệch giá giữa hàng thực và hợp đồng tương lai cũng trở nên sôi động.

Thứ hai, tâm lý chi phối thị trường. Chỉ số sợ hãi tăng cao, tỷ lệ chuyển nhượng thị trường tăng vọt, ảnh hưởng của các yếu tố cơ bản tạm thời bị lu mờ.

Thứ ba, giá cả lệch khỏi các yếu tố cơ bản. Giá cổ phiếu hoặc chỉ số thường biến động trái ngược với lợi nhuận doanh nghiệp hoặc dữ liệu kinh tế, hoàn toàn do các yếu tố kỹ thuật và tâm lý chi phối.

Nhà tạo lập thị trường kiểm soát trong ngày bốn phù thủy rõ ràng hơn

Giá thanh toán của các sản phẩm phái sinh thường dựa trên giá trung bình của hàng thực trong giờ cuối cùng của ngày bốn phù thủy, gọi là “giờ bốn phù thủy” (Quadruple witching hour).

Chính vì vậy, các nhà đầu tư tổ chức có vị thế lớn sẽ hoạt động tích cực trong giờ này, cố gắng đẩy giá hàng thực theo hướng có lợi cho họ. Mục tiêu của nhà tạo lập thị trường rất rõ ràng: kiểm soát xu hướng giá để tối đa hóa lợi nhuận từ giá trị thanh toán của các hợp đồng phái sinh.

Theo quan sát thị trường, các nhà tạo lập thường áp dụng chiến lược “đẩy giá quá thấp, đẩy giá quá cao” — nâng giá cổ phiếu bị giảm mạnh, đè ép cổ phiếu tăng quá mức, nhằm khóa lợi nhuận tối đa khi hợp đồng phái sinh đáo hạn.

Các quy luật được tiết lộ qua dữ liệu lịch sử

Từ năm 1994, khi có số liệu thống kê đầy đủ, một hiện tượng rõ ràng xuất hiện: trong các năm thị trường tăng trưởng, các nhà tạo lập thường đẩy giá hàng thực lên cao trong ngày bốn phù thủy. Tuy nhiên, khảo sát cho thấy, trong số các cổ phiếu bị đẩy giá quá mức trong ngày này, có 88% sẽ giảm trong vòng một tuần sau đó, mức giảm trung bình của chỉ số S&P 500 là 1.2%.

Điều này phản ánh một sự thật của thị trường: giá do các nhà tạo lập đẩy lên thường vượt quá nhu cầu thực, sau khi hợp đồng phái sinh kết thúc, nếu không có lực mua mới hỗ trợ, các nhà đầu tư nhỏ lẻ sẽ chốt lời, kéo giá giảm trở lại.

Tất nhiên, cũng có những trường hợp ngoại lệ. Trong những năm thị trường giảm, ngày bốn phù thủy có thể giảm; hoặc quá nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ “lướt sóng” khiến nhà tạo lập bị “bẫy”, bị mắc kẹt.

Ngày bốn phù thủy mang lại bài học gì cho các nhà đầu tư

Với nhà đầu tư dài hạn, biến động trong ngày bốn phù thủy có thể bỏ qua. Vì cuối cùng, giá cổ phiếu vẫn sẽ trở về với các yếu tố cơ bản, các biến động ngắn hạn về tâm lý và kỹ thuật không làm thay đổi giá trị dài hạn của doanh nghiệp.

Với nhà giao dịch ngắn hạn, đặc biệt là những người thao túng tâm lý, ngày bốn phù thủy cực kỳ quan trọng. Trong những ngày này, các nhà tạo lập và nhà đầu cơ đều đổ nhiều vốn vào thị trường, biến động giá trong vòng một tuần quanh ngày này thường lớn hơn bình thường. Những ai kỳ vọng cổ phiếu bị giảm quá mức có thể mua vào; những ai dự đoán tăng quá mức có thể bán khống.

Nhưng cần ghi nhớ: các giao dịch này hoàn toàn dựa trên yếu tố tâm lý và kỹ thuật, không liên quan đến các yếu tố cơ bản. Chỉ phù hợp với giao dịch ngắn hạn, việc tuân thủ chặt chẽ nguyên tắc cắt lỗ là điều cực kỳ quan trọng, nếu không sẽ dễ thua lỗ nặng.

Triển vọng thị trường và khuyến nghị đầu tư năm 2024

Dựa trên kinh nghiệm lịch sử, các ngày bốn phù thủy trong năm thị trường tăng trưởng của Mỹ thường sẽ có xu hướng vượt quá mức, còn năm giảm thì ngược lại.

Hiện tại, thị trường Mỹ được hưởng lợi từ làn sóng AI liên tục hỗ trợ, dự đoán rằng ngày bốn phù thủy năm 2024 sẽ duy trì xu hướng tăng trưởng, trừ khi xuất hiện các sự kiện đen bất ngờ gây đảo chiều thị trường. Nhà đầu tư nên theo dõi sát sao diễn biến thị trường.

Ngoài ra, một lời nhắc thực tế: nếu tham gia thị trường qua các sản phẩm phái sinh, trừ khi dự định giao dịch ngắn hạn, nên chuyển vị thế trước một tuần ngày bốn phù thủy. Gần đến ngày đáo hạn, thanh khoản sẽ giảm, chi phí giao dịch tăng, việc chuyển vị thế cũng có thể phát sinh chi phí bổ sung.