Ethereum đang ghi nhận mức tăng trưởng mạng lưới theo ngày cao nhất trong lịch sử, một cú bứt phá về mặt thống kê tưởng như báo hiệu sự trở lại mạnh mẽ của người dùng.
Trong vòng một tuần qua, Ethereum mainnet đã xử lý khoảng 2,9 triệu giao dịch, mức cao nhất mọi thời đại theo dữ liệu từ Token Terminal. Song song đó, số lượng địa chỉ hoạt động hàng ngày tăng vọt lên khoảng 1,3 triệu, so với mức xấp xỉ 0,6 triệu vào cuối tháng 12.
Đáng chú ý, sự bùng nổ về thông lượng này diễn ra trong bối cảnh chi phí giao dịch gần như không đáng kể. Phí trung bình vẫn duy trì ở mức “vài xu”, khoảng 0,10–0,20 USD, bất chấp nhu cầu đạt kỷ lục.
*Hoạt động trên blockchain của Ethereum (Nguồn: Token Terminal)*Đối với một mạng lưới từng chứng kiến phí giao dịch leo thang lên 50–200 USD trong giai đoạn bùng nổ NFT 2021–2022, đây là một thay đổi mang tính căn bản về khả năng tiếp cận kinh tế.
Tuy nhiên, các phân tích chuyên sâu cho thấy sự tăng trưởng này không hoàn toàn mang tính tự nhiên. Dù các chỉ số bề mặt gợi ý một đợt hồi sinh kiểu thị trường bò, các nhà nghiên cứu an ninh cảnh báo rằng một phần đáng kể lưu lượng đến từ các tác nhân độc hại.
Những kẻ này đang tận dụng mức phí thấp mới để triển khai các chiến dịch “đầu độc địa chỉ” (address poisoning) ở quy mô công nghiệp, ngụy trang các giao dịch lừa đảo tự động dưới vỏ bọc hoạt động hợp pháp.
Bối cảnh mở rộng quy mô
Để lý giải cú nhảy vọt đột ngột về khối lượng, cần nhìn vào những thay đổi cấu trúc gần đây của giao thức Ethereum. Trong nhiều năm, mạng lưới này mạnh về công nghệ nhưng gần như không khả dụng về mặt chi phí với phần lớn người dùng.
Leon Waidmann, Trưởng bộ phận nghiên cứu tại Onchain Foundation, cho biết kể từ khi ông tham gia thị trường crypto, phí trên Ethereum mainnet đơn giản là quá cao đối với người dùng phổ thông: không phù hợp cho bán lẻ, cho sử dụng thường xuyên, hay cho việc xây dựng các ứng dụng hướng tới người tiêu dùng.
Điều đó chỉ thực sự thay đổi khoảng một năm trở lại đây, khi các nhà phát triển Ethereum từng bước mở rộng quy mô mạng lưới, đồng thời cố gắng duy trì tính phi tập trung và bảo mật.
Quá trình này được hiện thực hóa qua ba bản nâng cấp lớn.
Đầu tiên là bản nâng cấp Pectra vào tháng 5/2025, nâng số blob mục tiêu mỗi block từ 3 lên 6 và mức tối đa từ 6 lên 9, qua đó gần như nhân đôi thông lượng blob kỳ vọng.
Tiếp theo là bản nâng cấp Fusaka vào tháng 12/2025, triển khai Peer Data Availability Sampling (PeerDAS). Cơ chế này cho phép validator xác minh khả năng sẵn có của blob thông qua lấy mẫu, thay vì tải toàn bộ dữ liệu, giúp tăng thông lượng mà vẫn giữ yêu cầu vận hành node ở mức hợp lý.
Gần nhất, hard fork Blob Parameter-Only (BPO) vào tháng 1/2026 đã nâng blob mục tiêu từ 10 lên 14 và mức tối đa lên 21. Đây là những điều chỉnh thực dụng nhằm mở khóa thêm dung lượng đáng kể cho mạng lưới.
Hiệu ứng kinh tế của các nâng cấp này nhanh chóng bộc lộ: phí trên mainnet giảm mạnh, các giao dịch cơ bản trở nên rẻ trở lại.
Theo Waidmann, việc xây dựng trực tiếp trên Layer 1 một lần nữa trở nên khả thi ở quy mô lớn, khiến các thị trường dự đoán, tài sản thế giới thực và ứng dụng thanh toán quay lại mainnet. Cùng lúc đó, giá trị chuyển stablecoin trên mạng đạt khoảng 8.000 tỷ USD trong quý IV.
Hoạt động kỷ lục nhưng không tạo giá trị?
Dù các con số kỷ lục cho thấy một blockchain đang mở rộng mạnh mẽ, dữ liệu on-chain lại gợi ý rằng những hoạt động này chưa thực sự tạo thêm giá trị cho mạng lưới.
Dữ liệu từ Alphractal cho thấy tỷ lệ Metcalfe, thước đo so sánh vốn hóa thị trường với bình phương số người dùng hoạt động, đang suy giảm. Điều này cho thấy định giá không theo kịp mức độ chấp nhận thực tế của mạng.
Bên cạnh đó, Adoption Score của Ethereum hiện ở mức 1, ngưỡng thấp nhất trong phạm vi lịch sử, phản ánh một thị trường “lạnh”, nơi định giá thấp so với hoạt động on-chain.
*Hệ thống Metacalfe của Ethereum (Nguồn: Alphractal)*Trong bối cảnh này, Matthias Seidl, đồng sáng lập GrowThePie, cho rằng mức tăng hoạt động có thể không mang tính tự nhiên. Ông dẫn ví dụ một địa chỉ duy nhất nhận tới 190.000 giao dịch ETH gốc từ 190.000 ví khác nhau chỉ trong một ngày.
Seidl lưu ý rằng số lượng ví nhận chuyển ETH gốc khá ổn định, trong khi số ví gửi ETH gốc tăng gấp đôi. Ông nhấn mạnh rằng nhiều giao dịch dạng này chỉ tiêu tốn 21.000 gas, mức thấp nhất trong EVM.
Hiện tại, các giao dịch ETH gốc chiếm gần 50% tổng số giao dịch. Trong khi đó, việc chuyển token ERC20 tốn khoảng 65.000 gas, còn một giao dịch stablecoin tiêu tốn lượng gas tương đương ba lần chuyển ETH gốc.
Sự trở lại của “đầu độc địa chỉ”
Làn sóng hoạt động on-chain mới nhất của Ethereum đang được truy vết về một hình thức lừa đảo cũ, nhưng được tái triển khai trong bối cảnh phí rẻ.
Nhà nghiên cứu an ninh Andrey Sergeenkov cho biết các chiến dịch đầu độc địa chỉ đã lợi dụng chi phí gas thấp từ tháng 12, vừa thổi phồng chỉ số mạng lưới, vừa gieo các địa chỉ “giả mạo” vào lịch sử giao dịch của người dùng.
Cách thức rất đơn giản: kẻ tấn công tạo ra các địa chỉ giống địa chỉ thật của nạn nhân ở vài ký tự đầu và cuối. Sau khi nạn nhân thực hiện một giao dịch hợp lệ, kẻ lừa đảo gửi một khoản “bụi” rất nhỏ để địa chỉ giả xuất hiện trong lịch sử giao dịch gần đây.
Mục tiêu là khiến người dùng, vào một thời điểm nào đó, sao chép nhầm địa chỉ quen mắt này mà không kiểm tra toàn bộ chuỗi ký tự.
Sergeenkov cho rằng sự gia tăng mạnh số lượng địa chỉ mới trên Ethereum phù hợp với kịch bản này. Ông ước tính tốc độ tạo địa chỉ mới cao gấp khoảng 2,7 lần mức trung bình năm 2025, với tuần cao điểm quanh ngày 12/1 đạt gần 2,7 triệu địa chỉ.
*Hãy gửi lời nhắn đến các nạn nhân bị đầu độc (Nguồn: Andrey Sergeenkov)*Khi phân tích sâu các dòng chảy, ông kết luận khoảng 80% mức tăng trưởng đến từ hoạt động stablecoin, chứ không phải nhu cầu người dùng tự nhiên.
Để kiểm chứng, Sergeenkov tìm kiếm một dấu hiệu đặc trưng: các địa chỉ mà tương tác đầu tiên là nhận một khoản stablecoin dưới 1 USD. Kết quả cho thấy 67% địa chỉ mới phù hợp tiêu chí này. Xét theo số tuyệt đối, 3,86 triệu trong tổng số 5,78 triệu địa chỉ đã nhận “bụi” ngay ở giao dịch stablecoin đầu tiên.
Ông tiếp tục thu hẹp phạm vi sang các địa chỉ gửi, cụ thể là những tài khoản chuyển dưới 1 USD USDT hoặc USDC trong giai đoạn 15/12/2025–18/1/2026, rồi lọc ra các địa chỉ gửi tới ít nhất 10.000 người nhận khác nhau.
Những gì xuất hiện, theo Sergeenkov, là các smart contract được thiết kế để “công nghiệp hóa” chiến dịch này: mã nguồn có thể cấp vốn và điều phối hàng trăm địa chỉ đầu độc chỉ trong một giao dịch. Một hợp đồng mà ông xem xét có hàm mang tên fundPoisoners, dùng để phân phối stablecoin “bụi” cùng một lượng ETH nhỏ làm gas cho hàng loạt địa chỉ cùng lúc.
Từ đó, các địa chỉ này tỏa đi gửi “bụi” tới hàng triệu mục tiêu tiềm năng, tạo ra các bản ghi giao dịch gây hiểu nhầm trong ví người dùng.
Mô hình này dựa vào quy mô: phần lớn nạn nhân sẽ không mắc bẫy, nhưng chỉ cần một tỷ lệ cực nhỏ là đủ sinh lời. Sergeenkov ước tính tỷ lệ “chuyển đổi” hiệu quả chỉ khoảng 0,01%. Trong bộ dữ liệu ông phân tích, 116 nạn nhân đã mất tổng cộng khoảng 740.000 USD, trong đó một trường hợp chiếm tới 509.000 USD.
Yếu tố cản trở lớn nhất trước đây là chi phí. Đầu độc địa chỉ đòi hỏi hàng triệu giao dịch on-chain không tạo doanh thu trực tiếp nếu không có nạn nhân chuyển nhầm tiền.
Theo Sergeenkov, cho đến cuối năm 2025, phí mạng Ethereum khiến chiến lược gửi hàng loạt khó có thể biện minh về mặt kinh tế. Nhưng khi chi phí giao dịch giảm khoảng sáu lần, cán cân rủi ro – lợi nhuận đã nghiêng hẳn về phía kẻ tấn công.
Từ góc nhìn này, ông cho rằng việc mở rộng thông lượng Ethereum mà chưa song song tăng cường các biện pháp an toàn cho người dùng đã tạo ra một môi trường nơi “hoạt động kỷ lục” có thể không phân biệt được với lạm dụng tự động. Sự ám ảnh với các chỉ số hào nhoáng, theo ông, có nguy cơ che khuất một thực tế u ám hơn: blockspace rẻ có thể vô tình trợ cấp cho các chiến dịch lừa đảo quy mô lớn, trong khi người dùng nhỏ lẻ là bên gánh chịu tổn thất.
Vương Tiễn
