Chặng đường ấn tượng của ZEC: Liệu các đồng tiền riêng tư có thực sự trở thành "bạc" của thị trường tiền điện tử?

Thị trường coin riêng tư đã có một sự trở lại ngoạn mục, với ZEC nổi lên như một ngôi sao không ngờ tới của sự phục hồi này. Những gì bắt đầu như một tiếng thì thầm về tính ẩn danh kỹ thuật số đã biến thành một xu hướng thị trường sôi động, đặt ra một câu hỏi cơ bản: Liệu đây chỉ là cơn sốt đầu cơ, hay chúng ta đang chứng kiến một sự chuyển dịch thực sự trong cách thị trường đánh giá các tài sản tập trung vào quyền riêng tư?

Vào cuối năm 2024, ZEC đã trải qua một đợt tăng giá phi thường khiến thị trường crypto chấn động. Từ khoảng $238 lên hơn $580 trong khoảng 40 ngày không chỉ thể hiện lợi nhuận ấn tượng mà còn là tín hiệu cho thấy một lĩnh vực bị lãng quên đang trở lại trọng tâm. Trong vòng một năm, ZEC đã tăng hơn 643%, nhưng ở mức giá hiện tại là $344 vào đầu năm 2026, câu chuyện vẫn còn tranh cãi: Liệu ZEC có định trở thành Bitcoin trong thế giới quyền riêng tư, hay chỉ đơn thuần là đang theo đà của một làn sóng tạm thời do quy định thúc đẩy?

Lĩnh vực quyền riêng tư thức tỉnh: ZEC dẫn đầu một đợt tăng giá rộng hơn

Sự thống trị của ZEC trong chu kỳ này là không thể phủ nhận. Dự án thu hút sự chú ý của các tổ chức khi Grayscale mở lại Quỹ ZEC của mình, cung cấp miễn phí phí giao dịch và thưởng staking. Đây không chỉ là một danh sách kỹ thuật—đó là một tín hiệu rằng dòng tiền tổ chức đã sẵn sàng tái tham gia vào các tài sản quyền riêng tư sau nhiều năm hoài nghi về quy định.

Ảnh hưởng lan tỏa khắp toàn bộ hệ sinh thái coin riêng tư. DASH, DCR, ZEN, SCRT, và ROSE đều có những bước chuyển đáng kể, trong đó một số tăng hơn 100% trong đỉnh điểm. Điều đáng chú ý là điều này không chỉ là một sự thổi phồng có phối hợp; đã có các yếu tố thúc đẩy hợp pháp. Các hợp đồng vĩnh viễn mới được ra mắt trên các sàn lớn, các nâng cấp kỹ thuật mang lại những cải tiến rõ rệt, và quan trọng nhất, hoạt động on-chain tăng vọt. Khối lượng giao dịch ẩn danh trên ZEC tăng từ dưới 10% lên 25-30% tổng số giao dịch—một sự chuyển đổi cho thấy sự chấp nhận thực sự chứ không chỉ là đầu cơ thuần túy.

ZK (zkSync) là một ví dụ thú vị. Mặc dù là một giải pháp mở rộng Layer-2 chứ không phải coin quyền riêng tư thuần túy, nó đã tham gia vào đợt tăng giá này nhờ vào nâng cấp Atlas, giúp tăng khả năng xử lý giao dịch từ 2.000 lên 15.000-30.000 TPS và giảm thời gian xác nhận cuối cùng từ 3 giờ xuống còn 1 giây. Khi Vitalik Buterin công khai ủng hộ ZK là “được định giá thấp” vào đầu tháng 11 năm 2024, khối lượng giao dịch tăng vọt gấp 30 lần chỉ trong một ngày.

Sự tham gia của các nhân vật có tiếng—Arthur Hayes kêu gọi mục tiêu ZEC 10.000 đô la, Mert liên tục quảng bá trong hệ sinh thái Solana, Naval Ravikant định nghĩa lại quyền riêng tư như “một quyền cơ bản”—đã tạo ra một câu chuyện vượt ra ngoài các yếu tố kỹ thuật thuần túy. Đây không chỉ là những lời ủng hộ ngẫu nhiên; chúng phản ánh một sự thay đổi tâm lý thị trường sâu sắc hơn.

Từ áp lực quy định đến vai trò trú ẩn an toàn: Tại sao quyền riêng tư quan trọng hơn bao giờ hết

Điều nghịch lý là: các quy định ngày càng thắt chặt dường như lại thúc đẩy, chứ không phải kìm hãm, nhu cầu về coin riêng tư. Đề xuất của EU năm 2027 cấm giao dịch coin riêng tư và sự gia tăng kiểm tra của US FinCEN đối với các “địa chỉ tự quản lý rủi ro cao” đã tạo ra một khoản phí khan hiếm cho các tài sản quyền riêng tư. Khi các ETF spot Bitcoin và Ethereum đưa các tài sản này vào tầm ngắm quy định chặt chẽ, quyền riêng tư trở thành một tính năng chứ không còn là một đặc điểm nữa mà là một nhu cầu thiết yếu.

Điều này đã tạo ra cái gọi là “Làn sóng chống giám sát Crypto”. Dữ liệu on-chain hỗ trợ cho câu chuyện này. Số dư trong pool shielded của ZEC tăng từ 4 triệu lên gần 5 triệu coin chỉ trong 40 ngày—tăng hơn 25%. Quan trọng hơn, tỷ lệ các giao dịch hoàn toàn riêng tư đã tăng đáng kể. Đây không phải là thao túng của cá mập; đây là người dùng tích cực chọn sự ẩn danh hoàn toàn thay vì minh bạch phù hợp quy định.

Yếu tố Grayscale không thể bỏ qua. Đối với các nhà đầu tư tổ chức muốn tiếp xúc với các tài sản quyền riêng tư trong khi vẫn hoạt động trong các kênh tài chính truyền thống, Quỹ ZEC của Grayscale là phương tiện lý tưởng. Tổng tài sản quản lý (AUM) của quỹ này đã tăng 228% trong một tháng, từ 42 triệu đô la lên 136 triệu đô la. Đối với một tài sản có khối lượng giao dịch hàng ngày hàng trăm triệu đô la, điều này đã tạo ra một sự thắt chặt nguồn cung đáng kể ở phía cung.

Nhưng lý do sâu xa hơn là: các tổ chức không mua coin riêng tư chỉ để giữ quyền riêng tư—họ mua để phòng hộ trước sự kiểm soát quy định. Mỗi sàn giao dịch có quy định, mỗi yêu cầu KYC, mỗi công cụ giám sát on-chain đều đẩy một phần vốn tổ chức về phía các tài sản không thể dễ dàng theo dõi hoặc kiểm soát. Quyền riêng tư trở thành một dạng bảo hiểm rủi ro về phía sau.

Bạch kim so với Vàng: Thuyết “Bạch kim Bitcoin” đang bị xem xét

Thị trường đặt ra một câu chuyện táo bạo: Liệu ZEC có thể trở thành “bạch kim” của Bitcoin như thế nào đó với vàng? Lý luận này có vẻ hợp lý một cách bề nổi. ZEC sử dụng Proof-of-Work, giống như Bitcoin, đảm bảo rằng an ninh mạng phụ thuộc vào sức mạnh tính toán chứ không phải tích lũy của cải (như Proof-of-Stake). Với nguồn cung cố định 21 triệu coin, ZEC phản ánh các đặc tính tiền tệ của Bitcoin. Và quan trọng, các tính năng quyền riêng tư của ZEC cung cấp tính đồng nhất thực sự—một đặc tính mà Bitcoin thiếu—làm cho nó về lý thuyết trở thành một “tiền tệ tốt hơn” cho các giao dịch bí mật.

Từ góc độ định giá, những người ủng hộ lập luận rằng nếu ZEC chiếm được 5-10% thị phần của Bitcoin, tiềm năng tăng giá đáng kể là có thể. Tỷ lệ vàng sang bạc trong lịch sử dao động từ 1:50 đến 1:80; nếu các tỷ lệ tương tự áp dụng cho Bitcoin và ZEC, thì việc định giá lại đáng kể là khả thi.

Tuy nhiên, các nhà hoài nghi đưa ra một lập luận phản biện thuyết phục hơn. Nếu giá trị thực của ZEC nằm ở việc là một kho lưu trữ giá trị và phương tiện trao đổi, thì Ethereum—chứ không phải ZEC—mới là thách thức thực sự đối với vị thế của Bitcoin. Ethereum sở hữu một hệ sinh thái DeFi khổng lồ, hơn 350 tỷ đô la giá trị stablecoin, và được công nhận bởi các tổ chức mà ZEC còn gặp khó khăn để bắt kịp. Ethereum đã trở thành một “tiền tệ có thể lập trình” với tiện ích thực sự; ZEC vẫn là một công cụ đơn mục đích hơn.

Cuộc tranh luận này thể hiện rõ qua sự phân kỳ giữa ZEC và RAIL (Railgun). RAIL, một giao thức quyền riêng tư gốc của Ethereum, về lý thuyết hưởng lợi từ hai câu chuyện cùng lúc: làn sóng quyền riêng tư VÀ chức năng tiền tệ ngày càng mở rộng của Ethereum. Tuy nhiên, trong suốt cuối năm 2024, trong khi ZEC tăng gần tới $580, RAIL lại trì trệ. Sự phân kỳ này cho thấy rằng đợt tăng của ZEC vượt ra ngoài các mối quan tâm về quyền riêng tư thuần túy—nó phản ánh một sự đánh giá lại toàn diện về giá trị của ZEC.

Phép tính định giá cho thấy quy mô của tham vọng. Để RAIL tăng 20 lần sẽ đưa nó lên mức định giá fully-diluted 4 tỷ đô la—một vị trí hợp lý trong hệ sinh thái Ethereum. Để ZEC tăng 20 lần sẽ đưa nó lên 160 tỷ đô la, trở thành đồng tiền điện tử lớn thứ ba sau Bitcoin và Ethereum. Thị trường cần phải thực sự tin rằng ZEC xứng đáng có một chỗ đứng như vậy.

Con đường phía trước: Những câu hỏi chưa có lời giải

Tính đến tháng 1 năm 2026, ZEC giao dịch ở mức $344—thấp hơn nhiều so với đỉnh cuối năm 2024 nhưng đã tăng mạnh so với cùng kỳ năm ngoái. Câu hỏi cốt lõi vẫn chưa có lời đáp: Liệu đây có phải là sự bắt đầu của một quá trình đánh giá lại quyền riêng tư kéo dài nhiều năm, hay chỉ là một đợt bùng nổ tạm thời của một đợt tăng giá chiến thuật?

Ba chỉ số sẽ quyết định câu trả lời. Thứ nhất: Liệu khối lượng giao dịch shielded on-chain có tiếp tục tăng trưởng, hay sẽ trở về mức trung bình lịch sử? Nếu nhu cầu thực sự về quyền riêng tư tồn tại, hoạt động này sẽ duy trì. Thứ hai: Các tổ chức có duy trì phân bổ ZEC của họ qua các kênh như Grayscale hay không, hay đây chỉ là một phân bổ tạm thời? Thứ ba: Áp lực quy định sẽ phát triển như thế nào? Quyền riêng tư có đối mặt với hạn chế hay giá trị khan hiếm sẽ tiếp tục tăng giá?

Câu chuyện “Bạch kim Bitcoin” chưa rõ ràng và chưa được định đoạt. Điều rõ ràng là quyền riêng tư đã chuyển từ một loại tài sản đầu cơ sang một chiến tuyến tranh chấp, nơi áp lực quy định, sự quan tâm của tổ chức và nhu cầu thực sự của người dùng đụng độ nhau. Liệu ZEC có trở thành người hưởng lợi từ cuộc đụng độ này—hoặc liệu danh hiệu đó sẽ thuộc về một giao thức tích hợp hơn như RAIL—điều đó vẫn là bí ẩn trung tâm của thị trường.