Chiến lược hạt nhân của Putin: Khai thác tiền điện tử tại nhà máy điện của Ukraine gây tranh cãi địa chính trị

Tổng thống Nga Vladimir Putin đã tiết lộ chi tiết về các cuộc đàm phán song phương giữa Moscow và Washington liên quan đến khả năng giám sát chung lớn nhất châu Âu về mặt hạt nhân, nằm ở Ukraine. Theo các tuyên bố của Putin, các cuộc thảo luận này đã đề cập đến một đề xuất gây tranh cãi: tận dụng công suất điện lớn của nhà máy điện hạt nhân Ukraine để phục vụ các hoạt động khai thác tiền điện tử. Tiết lộ này đã thổi bùng tranh luận về những tác động địa chính trị của một thỏa thuận như vậy, đặc biệt trong bối cảnh xung đột quân sự đang diễn ra và các động thái sở hữu phức tạp xung quanh cơ sở này.

Cơ sở hạ tầng hạt nhân của Ukraine trở thành điểm nóng trong ngoại giao năng lượng

Nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia, nằm ở miền đông nam Ukraine và từng cung cấp hơn một phần năm lượng điện của quốc gia, đã nằm dưới sự kiểm soát của quân đội Nga kể từ tháng 3 năm 2022. Trước khi bị chiếm đóng, cơ sở này là xương sống quan trọng của lưới điện năng lượng của Ukraine. Công suất phát điện khổng lồ của nhà máy—vượt xa bất kỳ nhà máy hạt nhân nào khác ở châu Âu—hiện đã trở thành một tài sản chiến lược trong các tính toán địa chính trị rộng lớn hơn. Việc Nga kiểm soát cơ sở hạ tầng nhà máy điện hạt nhân của Ukraine không chỉ thể hiện ưu thế quân sự mà còn mang lại ảnh hưởng đáng kể đối với tương lai kinh tế và năng lượng của khu vực. Công nhân Ukraine vẫn tiếp tục vận hành nhà máy bất chấp sự chiếm đóng của Nga, mặc dù Putin khẳng định rằng nhiều người trong số họ đã có quốc tịch Nga, tạo thêm một lớp phức tạp cho các câu hỏi về vận hành và quyền hạn pháp lý xung quanh nhà máy điện hạt nhân Ukraine.

Đề xuất khai thác tiền điện tử: Tại sao lại hấp dẫn về năng lượng?

Trong các cuộc đàm phán Nga-Mỹ, Washington được cho là đã thể hiện sự nhiệt tình đáng kể trong việc chuyển công suất điện của nhà máy điện hạt nhân Ukraine vào các hoạt động khai thác tiền điện tử. Lý do đơn giản: khai thác tài sản kỹ thuật số đòi hỏi lượng lớn điện năng ổn định, đáng tin cậy. Các nhà máy hạt nhân như Zaporizhzhia có thể cung cấp chính xác điều đó—công suất cơ bản ổn định, không bị ảnh hưởng bởi thời tiết hay biến động theo mùa. Moscow, đã là một đối tác quan trọng trong lĩnh vực khai thác tiền điện tử toàn cầu, sẽ có lợi về mặt kinh tế từ sự hợp tác này. Dự án này sẽ tạo ra các dòng doanh thu đồng thời tiêu thụ phần năng lượng dư thừa hoặc chưa được sử dụng hết. Về mặt kỹ thuật, đề xuất này có logic kinh tế rõ ràng, mặc dù nó đặt ra những câu hỏi sâu sắc về việc ưu tiên các tài sản kỹ thuật số mang tính đầu cơ hơn các khách hàng năng lượng truyền thống và nhu cầu tái thiết Ukraine.

Vấn đề quyền hạn vận hành và câu hỏi quốc tịch

Một khía cạnh gây tranh cãi đặc biệt của tình hình hiện tại liên quan đến lực lượng lao động vận hành nhà máy điện hạt nhân Ukraine. Dù bị Nga chiếm đóng, các kỹ sư và kỹ thuật viên Ukraine vẫn tiếp tục duy trì hoạt động hàng ngày. Tuyên bố của Putin rằng những nhân viên này đã có quốc tịch Nga thể hiện một tuyên bố trung thành hoặc, từ góc nhìn của Ukraine, là một việc bị ép buộc. Cách thức vận hành này phản ánh sự căng thẳng rộng hơn: Nga kiểm soát quân sự, nhưng chuyên môn kỹ thuật cần thiết để vận hành an toàn một nhà máy hạt nhân vẫn thuộc về Ukraine. Cấu trúc quản lý mơ hồ—kết hợp quyền lực của Nga với kiến thức vận hành của Ukraine—là ví dụ cho tính chất phân mảnh của sự giám sát tại nhà máy điện hạt nhân Ukraine, tạo ra sự không chắc chắn về quyền quyết định, các quy trình khẩn cấp và trách nhiệm bảo trì lâu dài.

Đánh giá rủi ro: Các khía cạnh kỹ thuật, pháp lý và địa chính trị

Việc phân bổ công suất của một nhà máy hạt nhân tranh chấp cho mục đích khai thác tiền điện tử mang lại nhiều rủi ro đa chiều. Xung đột quân sự liên tục trong khu vực tạo ra nguy cơ gián đoạn thường xuyên, dù là qua tấn công có chủ đích, sự cố vô tình hay sự cố liên lạc. Một sự cố thảm khốc tại nhà máy điện hạt nhân Ukraine có thể làm ô nhiễm diện rộng và gây ra các cuộc khủng hoảng nhân đạo vượt ra ngoài biên giới quốc gia. Ngoài an toàn vật lý, thỏa thuận này còn đặt ra các câu hỏi theo luật pháp quốc tế về lãnh thổ bị chiếm đóng, khai thác tài nguyên chủ quyền và tuân thủ các quy định về không phổ biến vũ khí hạt nhân. Các nhà bảo vệ môi trường đã phản đối việc dành riêng năng lượng hạt nhân—được dự định cho các dịch vụ thiết yếu—cho các dự án đầu cơ tính toán cao. Thêm vào đó, các rủi ro về uy tín cho tất cả các bên liên quan, cùng với các khả năng trừng phạt, tạo ra các lớp phức tạp chính trị có thể khiến đề xuất này trở nên không khả thi, bất chấp giá trị kỹ thuật của nó.