Cuộc tính toán $16 Tỷ USD: Cách tính toán sai của Warren Buffett về TSMC đã phản bội chính nguyên tắc đầu tư của ông

Warren Buffett đã xây dựng Berkshire Hathaway thành một đế chế trị giá hàng nghìn tỷ đô la bằng cách tuân thủ các nguyên tắc dường như gần như mang tính tu hành trong kỷ luật: mua các doanh nghiệp chất lượng để giữ lâu dài, kiên nhẫn chờ đợi các bất thường về giá cả, và không bao giờ thỏa hiệp với lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên vào cuối năm 2022, Nhà tiên tri của Omaha đã đưa ra một quyết định làm xáo trộn một trong những quy tắc thiêng liêng nhất của ông, cuối cùng khiến công ty của ông thiệt hại khoảng 16 tỷ đô la lợi nhuận chưa thực hiện — một lời nhắc nhở tỉnh thức rằng ngay cả các nhà đầu tư huyền thoại cũng không miễn nhiễm với những sai lầm chiến thuật.

Dòng thời gian này tự nó như một câu chuyện cảnh báo. Trong quý III năm 2022, khi thị trường sụp đổ và định giá trở nên hấp dẫn, Buffett đã phê duyệt việc mua 60 triệu cổ phiếu của TSMC với định giá 4,12 tỷ đô la. Khoản đầu tư này hợp lý một cách trực giác vào thời điểm đó: TSMC là nhà chế tạo chip hàng đầu thế giới, cung cấp các linh kiện quan trọng cho Apple, Nvidia, Broadcom và Intel, và đang đứng trước cơ hội thống trị cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo nhờ công nghệ CoWoS tiên tiến của mình. Tuy nhiên, đến quý IV năm 2022, Buffett đã bắt đầu bán ra. Đến quý I năm 2023, vị trí này đã hoàn toàn bị đóng lại. Thời gian giữ cổ phiếu chỉ trong vài tháng chứ không phải nhiều năm.

Tại sao các nguyên tắc đầu tư cốt lõi của Warren Buffett lại quan trọng đến vậy

Việc hiểu rõ về sự rời bỏ tốn kém của Buffett đòi hỏi trước tiên phải nắm được điều gì đã làm cho phương pháp phân bổ vốn của ông trở nên hiệu quả suốt hơn sáu thập kỷ. Sách lược của ông không phức tạp — nó mang tính hệ thống.

Chủ nghĩa dài hạn là nền tảng. Buffett tin rằng nền kinh tế Mỹ vận động theo các chu kỳ mà không thể dự đoán chính xác theo quý hoặc theo năm. Các cuộc suy thoái đến rồi đi. Thị trường tăng trưởng mạnh mẽ kéo dài hơn nhiều so với thị trường giảm. Sự bất đối xứng này có nghĩa là các doanh nghiệp xuất sắc, theo thời gian, sẽ cộng gộp giá trị cho cổ đông theo những cách mà việc dự đoán thị trường không thể đạt được. Ông không mua cổ phiếu; ông mua quyền sở hữu phân đoạn trong các doanh nghiệp hoạt động.

Nguyên tắc giá trị song song với khung thời gian này. Buffett nổi tiếng với việc kiên nhẫn khi giá tài sản dường như tách rời khỏi thực tế. Câu nói “một doanh nghiệp tuyệt vời với mức giá hợp lý vượt xa một doanh nghiệp trung bình với giá rẻ” thể hiện rõ triết lý của ông. Ông thích sở hữu các công ty hàng đầu có rào cản cạnh tranh bền vững — những doanh nghiệp thực sự khó bị các đối thủ phá vỡ.

Cột trụ cuối cùng là niềm tin vào ban quản lý và lợi thế bền vững. Buffett hướng tới các công ty có lòng trung thành của khách hàng và vị thế thị trường được củng cố qua từng năm. Đây không phải là những “ngôi sao chớp nhoáng” trên thị trường. Đó là các thương hiệu.

Cơn chấn động địa chính trị đã làm lung lay niềm tin của Buffett

Điều gì đã xảy ra vào năm 2022 khiến Buffett từ bỏ quy tắc của chính mình? Câu trả lời nằm ở một sự tính toán sai chiến lược liên quan đến rủi ro địa chính trị.

Việc chính quyền Biden thông qua Đạo luật CHIP và Khoa học nhằm đưa sản xuất chất bán dẫn trở lại Mỹ. Trong cuộc gọi nhà đầu tư tháng 5 năm 2023, Buffett đã giải thích ngắn gọn lý do của mình: “Tôi không thích vị trí của nó.” Bình luận này phản ánh sự lo lắng về khả năng hạn chế xuất khẩu công nghệ chip tiên tiến sang Trung Quốc — những hạn chế có thể làm nghẽn dòng doanh thu quan trọng của TSMC.

Lập luận này không phải là không hợp lý. Nếu chính sách của Mỹ chuyển hướng sang chủ nghĩa dân tộc trong ngành bán dẫn, sản xuất tại Đài Loan có thể đối mặt với các rào cản pháp lý. Buffett đã đưa ra một quyết định chiến thuật. Giữ lại khoản đầu tư vào Đài Loan, hay thoái lui và giữ tiền mặt?

Ông chọn thoái lui. Và rồi, gần như ngay lập tức, giả thuyết về việc thoái lui của ông đã chứng minh là sai lệch.

Thời điểm sẽ ám ảnh di sản của Warren Buffett

Điều xảy ra sau đó không phải là một sự suy giảm nhẹ nhàng mà là một đợt tăng vọt. Nhu cầu về GPU của Nvidia trở nên không thể kiểm soát. Các nhà vận hành trung tâm dữ liệu trên toàn thế giới tranh nhau mua chip. Công suất wafer CoWoS hàng tháng của TSMC mở rộng mạnh mẽ để đáp ứng nhu cầu. Tốc độ tăng trưởng của công ty không chỉ duy trì ổn định — mà còn tăng tốc.

Đến tháng 7 năm 2025, TSMC đã gia nhập câu lạc bộ trị giá nghìn tỷ đô la. Nếu Berkshire giữ nguyên phần cổ phần ban đầu mà không bán ra cổ phiếu nào, vị trí đó sẽ trị giá khoảng 20 tỷ đô la vào cuối tháng 1 năm 2026. Thay vào đó, Berkshire đã thoái lui gần đỉnh của chu kỳ bán dẫn, đúng vào thời điểm cuộc cách mạng AI bắt đầu thúc đẩy nhu cầu tăng theo cấp số nhân đối với các khả năng sản xuất tiên tiến nhất của TSMC.

Toán học không tha thứ. Từ thời điểm thoái lui đến nay, lợi nhuận chưa thực hiện từ vị trí bỏ lỡ đã tổng cộng khoảng 16 tỷ đô la và vẫn tiếp tục tăng khi định giá của TSMC tăng theo đà của AI.

Một sự rời bỏ hiếm hoi khỏi công thức đã được kiểm chứng của Warren Buffett

Điều làm cho sự kiện này đặc biệt mang tính giáo dục là nó hiếm hoi. Trong hơn 50 năm, phương pháp dài hạn dựa trên niềm tin của Buffett đã tạo ra lợi nhuận kép hàng năm vượt xa so với đầu tư theo chỉ số thụ động. Sự sẵn lòng bỏ qua các tiếng ồn ngắn hạn và lo ngại địa chính trị của ông đã trở thành một trong những tài sản lớn nhất của ông. Nhưng với TSMC, điều ngược lại đã xảy ra: ông đã để các mối lo về vĩ mô lấn át các yếu tố cơ bản vi mô.

TSMC không phải là một vị thế đầu cơ. Đó chính xác là loại doanh nghiệp mà Buffett tuyên bố ưa thích — một độc quyền đòi hỏi vốn lớn trong một ngành công nghiệp then chốt, với các rào cản công nghệ và nhu cầu ngày càng tăng. Vị trí của công ty, dù có rủi ro chính sách hợp lý, không thay đổi vai trò của nó như nhà cung cấp không thể thiếu trong quá trình xây dựng AI đang tiêu thụ ngân sách công nghệ toàn cầu.

Đây không phải là một cái bẫy giá trị hay một doanh nghiệp suy thoái. Đây là một xu hướng dài hạn mang tính toàn cầu mà chính Buffett, trong số các nhà đầu tư, lẽ ra phải nhận ra và giữ vững qua biến động.

Những bài học từ sự sai lầm của Berkshire dưới sự lãnh đạo mới

Việc chuyển giao từ Buffett sang Greg Abel làm CEO có thể đồng nghĩa với việc điều chỉnh lại theo hướng tuân thủ chặt chẽ hơn các nguyên tắc mà Buffett đôi khi đã vi phạm. Abel đã cho thấy rằng Berkshire sẽ tiếp tục ưu tiên sở hữu doanh nghiệp lâu dài, lợi thế cạnh tranh và kỷ luật về giá — chính là những quy tắc mà Buffett đã tạm thời bỏ qua.

Tập episode về TSMC là một sự ủng hộ gián tiếp cho các nguyên tắc đó. Khi vi phạm chúng, dù chỉ trong thời gian ngắn và vì lý do địa chính trị có vẻ hợp lý, Buffett đã bỏ lỡ một trong những vị trí công nghệ sinh lợi nhất của thập kỷ. Đối với các nhà đầu tư cố gắng bắt chước phương pháp của Buffett, bài học mang tính nghịch lý là: chính những thất bại thỉnh thoảng của nhà sáng lập mới chứng minh lý do tại sao các quy tắc của ông tồn tại.

Điều giữ vững con đường không phải lúc nào cũng dễ chịu. Nhưng như ví dụ về khoản lỗ 16 tỷ đô la này cho thấy, các lựa chọn thay thế còn có thể tốn kém hơn nhiều.