Các dự án ZK Rollup hàng đầu trên Ethereum năm 2025: Hướng dẫn toàn diện về các giải pháp L2 triển vọng nhất

Hệ sinh thái của Ethereum đang đối mặt với một thách thức cơ bản đe dọa khả năng mở rộng toàn cầu của nó: trong khi nhu cầu về giao dịch tăng theo cấp số nhân, phí giao dịch tăng vọt và thời gian xử lý chậm lại. Các dự án ZK Rollup nổi lên như giải pháp tinh vi nhất để giải quyết những vấn đề này, cung cấp tốc độ, an toàn và hiệu quả mà không làm giảm các nguyên tắc phi tập trung của Ethereum. Phân tích này trình bày các dự án ZK Rollup đang định hình lại bức tranh layer 2 vào năm 2025.

Tại sao các dự án ZK Rollup đang cách mạng hóa Ethereum?

Ethereum đã cách mạng hóa các ứng dụng phi tập trung (dApps), nhưng thành công của nó đã tiết lộ một hạn chế quan trọng: khả năng mở rộng. Khi hàng triệu người dùng cạnh tranh để có không gian trong các khối giới hạn, phí giao dịch trở nên không thể duy trì và trải nghiệm người dùng bị suy giảm đáng kể.

Các giải pháp truyền thống của layer 1, như cập nhật Ethereum 2.0, tiến triển chậm chạp. Ngược lại, các dự án ZK Rollup cung cấp một lựa chọn thay thế ngay lập tức, xử lý hàng nghìn giao dịch song song ngoài chuỗi chính trong khi đảm bảo tính hợp lệ của chúng bằng mật mã không kiến thức (cryptography of zero-knowledge). Kiến trúc layer 2 này đã thu hút cả nhà phát triển lẫn người dùng tìm kiếm DeFi giá cả phải chăng và dễ tiếp cận.

Các dự án ZK Rollup đại diện cho một mô hình khác biệt: nhóm nhiều giao dịch thành một bằng chứng mật mã nhỏ gọn duy nhất được ghi nhận trên Ethereum. Kết quả là giảm mạnh dữ liệu on-chain, phí gần như bằng không và tốc độ thanh toán tức thì. Tuy nhiên, điểm khác biệt thực sự giữa các dự án nằm ở cách tiếp cận của chúng: một số ưu tiên quyền riêng tư, số khác tốc độ thuần túy, và một số hướng tới khả năng tương thích hoàn toàn với Ethereum.

Cách hoạt động của các dự án ZK Rollup: từ lý thuyết đến thực tiễn

Cơ chế của các dự án ZK Rollup dựa trên một khái niệm tinh tế: các bằng chứng không kiến thức (ZKPs). Những bằng chứng này cho phép chứng minh rằng một tập hợp các giao dịch hợp lệ mà không tiết lộ bất kỳ chi tiết cá nhân nào.

Kiến trúc hoạt động gồm bốn bước:

1. Xử lý Giao dịch Ngoài Chuỗi
Người dùng gửi giao dịch của họ đến một máy ảo riêng biệt, không phải đến mainnet của Ethereum. Các validator xử lý các giao dịch này ngoài chuỗi với tốc độ nhanh hơn vô hạn so với layer 1.

2. Tạo Bằng chứng Mật mã
Giao thức tạo ra một bằng chứng mật mã (thường là zk-SNARKs hoặc STARKs) tóm tắt trạng thái của tất cả các giao dịch đã xử lý. Bằng chứng này cực kỳ nhỏ gọn: có thể đại diện cho hàng nghìn giao dịch chỉ trong vài kilobytes.

3. Gửi đến Mainnet
Bằng chứng được gửi đến một hợp đồng thông minh trên Ethereum. Tại thời điểm này, chỉ có bằng chứng được ghi nhận, không phải dữ liệu của các giao dịch riêng lẻ. Điều này làm giảm đáng kể dấu vết dữ liệu.

4. Xác minh Trên Chuỗi
Các validator của Ethereum xác minh bằng mật mã rằng bằng chứng hợp lệ. Nếu bằng chứng gian lận, hợp đồng từ chối toàn bộ lô. Cơ chế này đảm bảo an toàn mà không cần ai phải tin tưởng vào nhà vận hành mạng layer 2.

Kiến trúc kép này—xử lý nhanh ngoài chuỗi kết hợp với xác minh an toàn trên chuỗi—định hình sức hấp dẫn cốt lõi của các dự án ZK Rollup.

Các dự án ZK Rollup hàng đầu trên Ethereum: phân tích các nhà lãnh đạo thị trường

Thị trường các dự án ZK Rollup đã trưởng thành rõ rệt, với nhiều giải pháp cạnh tranh trên các khía cạnh khác nhau. Các dự án sau đây đại diện cho những tên tuổi nổi bật về mức độ chấp nhận, công nghệ và tác động đến hệ sinh thái.

1. zkSync Era

Vốn hóa Thị trường: 555 triệu USD TVL
Ra mắt: Tháng 3 năm 2023
Token Gốc: ZKS

Phát triển bởi Matter Labs, zkSync Era định vị là dự án ZK Rollup trưởng thành nhất về mặt chấp nhận. Ưu tiên chính của nó là duy trì khả năng tương thích hoàn toàn với máy ảo Ethereum (EVM), nghĩa là các nhà phát triển có thể di chuyển các hợp đồng thông minh hiện có mà không cần viết lại mã.

zkSync Era sử dụng zk-SNARKs để nén các giao dịch và cung cấp thời gian hoàn tất trong vòng vài phút thay vì hàng giờ. Điểm mạnh lớn nhất của nó là trải nghiệm nhà phát triển: công cụ trực quan, tài liệu đầy đủ và cộng đồng hỗ trợ tích cực.

Điểm khác biệt chính: Khả năng tương thích EVM giảm ma sát cho nhà phát triển, cho phép chấp nhận nhanh các ứng dụng Ethereum hiện có.

2. Starknet

Vốn hóa Thị trường: 170 triệu USD TVL
Ra mắt: Tháng 2 năm 2022
Token Gốc: STRK

Starknet sử dụng STARKs (Scalable Transparent Arguments of Knowledge) thay vì zk-SNARKs, một điểm khác biệt kỹ thuật quan trọng. Các STARKs mang lại lợi thế đáng kể: không yêu cầu “cấu hình đáng tin cậy” (điểm yếu của zk-SNARKs) và chống lại các máy tính lượng tử trong tương lai.

Dự án tập trung vào khả năng mở rộng cực cao và tính toán tổng quát, cho phép mọi loại hợp đồng thông minh. Starknet đã phát triển Cairo, một ngôn ngữ lập trình chuyên biệt để viết các mạch ZK, mở ra nhiều khả năng mới cho nhà phát triển.

Điểm khác biệt chính: Kháng lại tính toán lượng tử và không cần cấu hình đáng tin cậy, giúp Starknet trở thành giải pháp an toàn hơn về lâu dài.

3. Manta Network (Manta Pacific)

Vốn hóa Thị trường: 851 triệu USD TVL → (Cập nhật: dữ liệu thị trường cập nhật đến tháng 2 năm 2026)
Ra mắt: Tháng 9 năm 2023
Token Gốc: MANTA

Manta Network khác biệt hoàn toàn khi nhấn mạnh quyền riêng tư như đặc điểm trung tâm. Sử dụng zk-SNARKs, Manta cho phép các giao dịch hoàn toàn riêng tư, trong đó số lượng và tài sản được mã hóa nhưng vẫn có thể xác minh.

Dự án đã ra mắt Manta Pacific như giải pháp layer 2 của mình trên Ethereum, nhanh chóng tích lũy nhiều TVL hơn cả Base của Coinbase. Tầm nhìn của nó là tạo ra một “lớp quyền riêng tư” hoạt động qua nhiều chuỗi khối, không chỉ Ethereum.

Trong bối cảnh DeFi hiện tại bị chi phối bởi minh bạch, quyền riêng tư là một điểm khác biệt hiếm có và mạnh mẽ.

Điểm khác biệt chính: Quyền riêng tư có thể lập trình cho các giao dịch DeFi, giải quyết mâu thuẫn giữa minh bạch và bảo mật.

4. Polygon zkEVM

Vốn hóa Thị trường: 115 triệu USD TVL
Ra mắt: Tháng 3 năm 2023
Token Gốc: MATIC

Là phần của hệ sinh thái rộng lớn hơn của Polygon, zkEVM cung cấp khả năng tương thích EVM hoàn toàn kết hợp với hạ tầng hiện có của Polygon. Ưu điểm của nó là khả năng tận dụng validator, cầu nối và công cụ đã xây dựng trong hệ sinh thái Polygon.

Polygon zkEVM phù hợp cho các dự án đã tích hợp trong hệ sinh thái Polygon và muốn nâng cao khả năng mở rộng mà không thay đổi hạ tầng nền tảng.

Điểm khác biệt chính: Tích hợp sâu với hệ sinh thái Polygon, mang lại khả năng mở rộng và hiệu ứng mạng.

5. Linea

Vốn hóa Thị trường: 202 triệu USD TVL
Ra mắt: Tháng 8 năm 2023
Token Gốc: LINEA

Linea là giải pháp layer 2 do Consensys phát triển dành riêng cho Ethereum. Nhấn mạnh trải nghiệm nhà phát triển, với các công cụ và tài liệu dễ tiếp cận để thúc đẩy sự chấp nhận.

Dự án dự kiến sẽ có airdrop token vào tháng 1 năm 2024, mặc dù các chi tiết về tiện ích vẫn còn phần nào chưa rõ. Dù vậy, Linea đã thu hút được cộng đồng người dùng trung thành nhờ tính dễ sử dụng.

Điểm khác biệt chính: Tập trung vào trải nghiệm nhà phát triển, giảm rào cản di chuyển ứng dụng.

6. Scroll

Vốn hóa Thị trường: 63.46 triệu USD TVL
Ra mắt: Tháng 10 năm 2023
Token Gốc: (Chưa ra mắt)

Scroll tập trung vào hiệu suất tối đa và độ trễ cực thấp. Thiết kế của nó tối ưu đặc biệt cho các ứng dụng có khối lượng giao dịch cao, như DEX giao dịch hoán đổi nguyên tử và thị trường phái sinh.

Khác với một số đối thủ, Scroll chưa ra mắt token gốc, cho thấy ưu tiên phát triển kỹ thuật hơn là huy động vốn qua token.

Điểm khác biệt chính: Tối ưu cho hiệu suất cao, phù hợp cho các ứng dụng nhạy cảm với độ trễ.

7. Taiko

Vốn hóa Thị trường: Đang phát triển (testnet từ tháng 1 năm 2024)
Ra mắt: Tháng 1 năm 2024
Vốn đầu tư: 37 triệu USD qua hai vòng gọi vốn

Taiko giới thiệu một khái niệm đột phá: “secuencing based” (dựa trên xếp thứ tự), trong đó nhà xếp thứ tự được thúc đẩy bởi layer 1 (Ethereum) thay vì là một thực thể trung tâm riêng biệt. Kiến trúc này loại bỏ một điểm yếu quan trọng của các giải pháp rollup khác: khả năng kiểm duyệt và điểm lỗi trung tâm.

Tầm nhìn của Taiko là tạo ra một chuỗi Ethereum “loại 2” có khả năng mở rộng cao, có giá trị kinh tế tương tự layer 1.

Điểm khác biệt chính: Xếp thứ tự phi tập trung, giải quyết một lỗ hổng chính của các giải pháp rollup tập trung.

8. Aztec Protocol

Ra mắt: 2017 (mặc dù rollup ZK gần đây hơn)
Token Gốc: (Chưa ra mắt)

Aztec theo đuổi cách tiếp cận lai giữa công khai và riêng tư độc đáo: các nhà phát triển có thể thực thi logic hợp đồng cả công khai lẫn riêng tư trong cùng một giao dịch. Protocol đã phát triển Noir, một ngôn ngữ lập trình đặc biệt để viết các mạch kiến thức không (ZK circuits) dễ tiếp cận.

Khả năng quyền riêng tư lập trình này mở ra các trường hợp sử dụng hoàn toàn mới: từ bỏ phiếu ẩn danh đến trao đổi tài sản riêng tư.

Điểm khác biệt chính: Quyền riêng tư lập trình với Noir, cho phép kết hợp linh hoạt giữa logic công khai và riêng tư.

9. ZetaChain

Vốn hóa Thị trường: Cập nhật dữ liệu mới nhất
Ra mắt: Tháng 2 năm 2021
Token Gốc: ZETA (Giá cập nhật: 0.05 USD)

ZetaChain định hình lại toàn bộ vấn đề mà các ZK Rollup giải quyết: thay vì mở rộng một chuỗi duy nhất, ZetaChain sử dụng ZK Rollups để giao tiếp an toàn giữa nhiều chuỗi.

Hạ tầng “bridge toàn cầu” của nó cho phép các dApps truy cập tài sản và dữ liệu từ Ethereum, Bitcoin, Polygon và các chuỗi khác một cách linh hoạt. Một tính năng đặc biệt là “ZetaML”, cho phép thực thi hợp đồng thông minh ngoài chuỗi với cú pháp dễ tiếp cận.

Điểm khác biệt chính: Tương tác liên chuỗi qua ZK Rollups, thay đổi cách các hệ sinh thái blockchain tương tác.

10. ZKFair

Vốn hóa Thị trường: 163 triệu USD (token ZKF)
Ra mắt: Tháng 12 năm 2023
Token Gốc: ZKF

ZKFair tập trung vào một vấn đề cụ thể trong DEX: front-running. Sử dụng ZK Rollups để xử lý giao dịch theo cách mà thứ tự của chúng không thể bị thao túng trước khi thực thi.

Trong thị trường mà front-running hàng ngày rút sạch hàng triệu USD, việc đảm bảo thực thi công bằng của ZKFair là một giá trị khác biệt cho các nhà giao dịch tổ chức.

Điểm khác biệt chính: Chống front-running và thao túng thứ tự, cung cấp công bằng trong giao dịch.

11. DeGate V1

Vốn hóa Thị trường: 21.14 triệu USD (token DG)
Ra mắt: Tháng 9 năm 2022
Token Gốc: DG

DeGate chuyên về các sản phẩm phái sinh phi tập trung với độ lệch thấp và chi phí tối thiểu. Kiến trúc ZK Rollup của nó phù hợp cho các vị thế lớn, nơi chi phí gas truyền thống sẽ quá cao.

Điểm khác biệt chính: Tối ưu cho các giao dịch phái sinh khối lượng lớn, cho phép giao dịch số lượng lớn với chi phí gần như bằng không.

So sánh: dự án ZK Rollup so với các giải pháp layer 2 khác

Thị trường layer 2 còn có các lựa chọn thay thế cho các dự án ZK Rollup, trong đó Optimistic Rollups là nổi bật nhất. Một so sánh cơ bản:

Optimistic Rollups (như Arbitrum và Optimism) giả định rằng các giao dịch hợp lệ theo mặc định. Chỉ khi có ai đó đưa ra “thách thức gian lận” thì các giao dịch mới được xác minh. Mô hình này đơn giản nhưng có thời gian chờ: thường là 7 ngày trước khi có thể rút tiền về Ethereum.

Dự án ZK Rollup xác minh từng giao dịch bằng các bằng chứng mật mã được tạo ra trong thời gian thực. Không có thời gian chờ: hoàn tất tức thì.

Về mặt an toàn: ZK Rollups cung cấp các đảm bảo toán học, trong khi Optimistic Rollups dựa vào validator trung thực sẽ đưa ra các thách thức gian lận. Trong thực tế, cả hai đều đã chứng minh tính an toàn.

Về độ phức tạp: ZK Rollups đòi hỏi mật mã phức tạp hơn, khiến việc triển khai khó khăn hơn. Optimistic Rollups đơn giản hơn. Điều này thể hiện rõ qua thời gian phát triển: nhiều ZK Rollups vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm, còn Optimistic Rollups đã đi vào hoạt động chính thức.

Về quyền riêng tư: ZK Rollups có thể che giấu chi tiết giao dịch trong các bằng chứng, mặc dù cần thiết kế phù hợp. Optimistic Rollups thì minh bạch theo mặc định.

Thách thức hiện tại của các dự án ZK Rollup và cách giải quyết

Dù có tiềm năng lớn, các dự án ZK Rollup đang đối mặt với những thách thức cụ thể:

Phức tạp mật mã: Việc triển khai và duy trì các hệ thống mật mã tiên tiến rất khó khăn. Sai sót có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Giải pháp đang tiến triển: đội ngũ chuyên môn hóa, kiểm toán nhiều lần và các ngôn ngữ như Cairo của Starknet giúp đơn giản hóa phát triển.

Hạn chế tính toán linh hoạt: Các ZK Rollups có thể gặp hạn chế trong các loại tính toán có thể xử lý hiệu quả. Giải pháp: kiến trúc cải tiến như tính toán tổng quát của Starknet.

Khả năng cung cấp dữ liệu: Nếu dữ liệu giao dịch không khả dụng, không ai có thể xây dựng lại trạng thái mạng. Hầu hết các dự án duy trì dữ liệu khả dụng trên chuỗi, mặc dù đang khám phá các sơ đồ cung cấp dữ liệu nâng cao.

Tạo bằng chứng tiêu tốn nhiều tài nguyên: Việc tạo các bằng chứng mật mã tiêu tốn nhiều năng lượng tính toán. Giải pháp: phần cứng chuyên dụng (bộ tăng tốc mật mã) và tối ưu phần mềm liên tục.

Phân mảnh thanh khoản: Với nhiều giải pháp layer 2 cạnh tranh, thanh khoản bị phân tán. Người dùng có tiền trong zkSync không thể tương tác trực tiếp với các ứng dụng trên Starknet. Giải pháp: cầu nối nâng cao và các giao thức liên chuỗi như ZetaChain.

Quản trị phi tập trung: Các dự án ZK Rollup vẫn đang phát triển, cần nhiều thay đổi trong giao thức. Quản trị tập trung nhanh nhưng tiềm ẩn rủi ro. Các dự án như Taiko hướng tới quản trị thực sự phi tập trung.

Tương lai của các dự án ZK Rollup trong hệ sinh thái Ethereum

Tương lai của các dự án ZK Rollup được định hình bởi ba xu hướng:

1. Hội tụ công nghệ: Độ phức tạp trong phát triển các giải pháp ZK Rollup sẽ khiến chỉ các dự án có hỗ trợ tài chính lớn mới tồn tại lâu dài. Chúng tôi dự đoán rằng sự phân mảnh sẽ giảm dần khi các nhà thắng cuộc (zkSync, Starknet, Taiko, Manta) củng cố vị thế.

2. Mở rộng khả năng tương thích EVM: Tất cả các dự án ZK Rollup đều hướng tới khả năng tương thích hoàn toàn với Ethereum. Điều này có nghĩa là “viết cho Ethereum” tự nhiên cũng là viết cho tất cả các giải pháp layer 2.

3. Tương tác liên chuỗi: Các cầu nối ngày càng tốt hơn. ZetaChain và Taiko dẫn đầu phong trào hướng tới các mạng nơi tài sản di chuyển linh hoạt giữa các giải pháp layer 2 khác nhau. Điều này sẽ thay đổi căn bản trải nghiệm người dùng.

4. Quyền riêng tư như tiêu chuẩn: Khi nhiều ứng dụng yêu cầu quyền riêng tư hơn, các dự án như Manta và Aztec sẽ ngày càng quan trọng. Quyền riêng tư có thể trở thành một đặc điểm mong đợi, chứ không còn là đặc thù.

Những suy nghĩ cuối cùng

Các dự án ZK Rollup đại diện cho một giải pháp kỹ thuật trưởng thành cho thách thức tồn tại của Ethereum về khả năng mở rộng. Sau nhiều năm nghiên cứu, nhiều dự án cạnh tranh đã đi vào sản xuất, cung cấp các cách tiếp cận tối ưu cho các trường hợp sử dụng khác nhau.

Đối với người dùng: điều này có nghĩa là trải nghiệm Ethereum giờ đây trở nên phải chăng, nhanh chóng và an toàn qua nhiều lựa chọn tương thích.

Đối với nhà phát triển: hệ sinh thái công cụ, thư viện và các thực hành tốt nhất đã trưởng thành đủ để hỗ trợ phát triển nghiêm túc.

Đối với hệ sinh thái blockchain nói chung: Ethereum đã thành công trong việc giải quyết hạn chế lớn nhất của mình. Những năm tới sẽ chứng kiến sự chấp nhận rộng rãi các ứng dụng phi tập trung mà chỉ hai năm trước đây còn không thể thực hiện được.

Các dự án ZK Rollup không phải là tương lai: chúng chính là hiện tại của Ethereum vào năm 2025.