Giải thích về Spread: Làm thế nào để giảm chi phí trong giao dịch tiền điện tử

Chênh lệch giá (spread) là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến lợi nhuận của bạn trên thị trường tiền điện tử. Khi giao dịch, nhiều nhà giao dịch chỉ tập trung vào biến động giá, nhưng thực tế còn tồn tại các chi phí ẩn có thể làm giảm đáng kể lợi nhuận của bạn. Nguồn chính của các chi phí này chính là chênh lệch giá – sự khác biệt về giá giữa giá mua và giá bán trong sổ lệnh, phản ánh sự khác biệt kinh tế giữa người mua và người bán.

Hiểu rõ cách hoạt động của cơ chế này sẽ giúp bạn xây dựng chiến lược giao dịch hiệu quả hơn.

Chênh lệch giá – Thực tế thị trường

Cấu trúc sổ lệnh là nền tảng của các thị trường tài chính. Khi bạn mua hoặc bán tiền điện tử, bạn sẽ thấy có sự khác biệt về giá giữa giá mua và giá bán. Khoảng cách này chính là chênh lệch giá – sự khác biệt giữa mức giá chào mua cao nhất (màu xanh) và mức giá chào bán thấp nhất (màu đỏ).

Thanh khoản của thị trường ảnh hưởng trực tiếp đến kích thước của spread. Các tài sản có khối lượng giao dịch lớn như Bitcoin hoặc Ethereum thường có spread rất nhỏ – thường chỉ vài điểm cơ bản. Ngược lại, các altcoin nhỏ hơn, đặc biệt khi giao dịch với khối lượng thấp, sẽ có spread rộng hơn nhiều. Điều này đồng nghĩa với việc lợi nhuận không thành công của bạn sẽ giảm đi.

Nhà tạo lập thị trường (Market Maker) và nhà cung cấp thanh khoản

Trên các thị trường tài chính truyền thống, nhà tạo lập thị trường hoạt động theo mô hình: đồng thời mua và bán một công cụ tài chính cụ thể, kiếm lợi từ chênh lệch giá. Ví dụ, nếu nhà tạo lập thị trường mua tài sản ở mức 100 đô la và bán ra ở mức 101 đô la, lợi nhuận từ chênh lệch là 1 đô la trên mỗi đơn vị.

Trên thị trường crypto, nơi phân quyền chiếm ưu thế, các nhà cung cấp thanh khoản xuất hiện dưới nhiều dạng khác nhau. Trên các nền tảng tự động (AMM) như PancakeSwap hay Uniswap, chức năng này được thực hiện qua các bể thanh khoản đặc biệt. Chênh lệch giá ở đây được xác định bởi cơ chế nghiên cứu giá dựa trên các thuật toán, không hoàn toàn liên quan đến cung cầu thị trường.

Trong các giao dịch lớn, spread có thể ảnh hưởng rõ rệt hơn. Ví dụ, nếu bạn bán 10 BNB với giá 800 đô la mỗi cái, spread nhỏ sẽ không ảnh hưởng nhiều. Nhưng nếu bạn bán 1000 đơn vị, việc từng mức giá bị nâng lên do tác động của giao dịch lớn sẽ làm cho spread trở nên rộng hơn, gây ra chi phí ẩn đáng kể.

Chênh lệch phần trăm – ý nghĩa của nó

Giá tuyệt đối chỉ là một phần của câu chuyện. Để so sánh spread giữa hai tài sản khác nhau, bạn cần tính tỷ lệ phần trăm – gọi là spread phần trăm. Công thức đơn giản như sau:

(Giá yêu cầu - Giá chào) / Giá yêu cầu × 100 = Phần trăm spread

Ví dụ, với đồng TRUMP: nếu giá yêu cầu là 9.44 đô la, còn giá chào là 9.43 đô la, spread là 0.01 đô la, tương đương khoảng 0.106%. Trong khi đó, với Bitcoin, nếu spread cũng là 1 đô la, thì tỷ lệ phần trăm chỉ khoảng 0.000844% – gấp bốn lần nhỏ hơn.

Sự khác biệt về mặt toán học này giải thích tại sao spread nhỏ hơn, phù hợp hơn lại trở thành tiêu chuẩn trong giao dịch. Tài sản có khối lượng giao dịch cao thường có spread hẹp hơn.

Biến động giá – Mối đe dọa tiềm tàng

Slippage (trượt giá) là một hiện tượng liên quan mật thiết đến spread. Xảy ra khi một lệnh lớn được thực hiện với mức giá khác xa so với giá dự kiến ban đầu. Ví dụ, bạn đặt lệnh mua nhiều tài sản với giá 100 đô la, nhưng do thiếu thanh khoản, lệnh đó sẽ được thực hiện ở các mức giá cao hơn, làm trung bình giá mua của bạn tăng lên.

Điều này đặc biệt phổ biến trên các thị trường ít thanh khoản hoặc trong các giai đoạn hoạt động thị trường thấp. Trên các altcoin nhỏ, slippage có thể vượt quá 10%.

Slippage tích cực – hiếm gặp

Trong hầu hết các trường hợp, slippage là tổn thất. Tuy nhiên, đôi khi nó lại có lợi cho bạn – gọi là slippage tích cực – khi giá giảm sau khi bạn đặt lệnh mua hoặc tăng sau khi bán, giúp bạn có lợi thế hơn dự kiến. Đây là hiện tượng hiếm và mang tính may rủi.

Kiểm soát slippage – Chiến lược thực tế

Nhiều nền tảng DEX đã tích hợp chức năng giới hạn mức trượt giá tối đa để bảo vệ người dùng. Bạn có thể đặt mức trượt giá tối đa, ví dụ 1% hoặc 5%. Nếu lệnh thực hiện vượt quá mức này, nó sẽ tự động bị hủy.

Tuy nhiên, đặt mức trượt giá quá thấp có thể khiến lệnh không được thực hiện, còn đặt quá cao sẽ khiến các bot hoặc nhà giao dịch khác lợi dụng, thực hiện trước và gây thiệt hại cho bạn do phí gas cao hơn.

Các công cụ thực tiễn để giảm spread

Chia nhỏ lệnh lớn thành nhiều phần nhỏ

Thay vì đặt một lệnh lớn, bạn có thể chia thành nhiều lệnh nhỏ hơn để giảm tác động đến spread và tránh gây ảnh hưởng lớn đến thị trường.

Ưu tiên lệnh giới hạn (limit order)

Lệnh giới hạn chỉ được thực hiện khi giá đạt mức mong muốn hoặc tốt hơn. Dù có thể mất thời gian chờ đợi, nhưng giảm thiểu rủi ro slippage và chi phí ẩn.

Chú ý đến phí giao dịch (gas)

Trên các nền tảng blockchain, phí giao dịch cao có thể làm tăng chi phí tổng thể. Lựa chọn thời điểm giao dịch phù hợp để tránh phí cao sẽ giúp tối ưu lợi nhuận.

Tránh các tài sản ít thanh khoản

Các tài sản có thanh khoản thấp dễ gây ra spread rộng và biến động lớn, làm tăng rủi ro cho các lệnh lớn. Ưu tiên các tài sản có thanh khoản cao để giảm thiểu chi phí ẩn.

Kết luận

Chênh lệch giá và slippage không chỉ là các khái niệm lý thuyết – chúng là các chi phí thực tế mà hàng ngày hàng nghìn nhà giao dịch phải đối mặt. Trong các giao dịch nhỏ, ảnh hưởng có thể không đáng kể, nhưng khi giao dịch với khối lượng lớn, chúng trở thành các chi phí ẩn quan trọng. Hiểu rõ về chênh lệch giá sẽ giúp bạn xây dựng chiến lược giao dịch minh bạch và hiệu quả hơn, từ đó nâng cao khả năng thành công trên thị trường.