Quốc gia nào có nhiều uranium nhất? Kazakhstan chiếm ưu thế trong nguồn cung toàn cầu

Đối với các nhà đầu tư theo dõi ngành năng lượng hạt nhân, việc hiểu các mô hình sản xuất uranium toàn cầu là điều thiết yếu. Câu trả lời cho câu hỏi “quốc gia nào có sản lượng uranium nhiều nhất” rõ ràng và dứt khoát: Kazakhstan đã giữ vị trí nhà sản xuất uranium hàng đầu thế giới kể từ năm 2009, và sự thống trị này không có dấu hiệu giảm sút. Năm 2022, năm dữ liệu sản xuất đầy đủ mới nhất, Kazakhstan khai thác 21.227 tấn uranium — chiếm tới 43% tổng cung uranium toàn cầu. Vị trí dẫn đầu này phản ánh cả trữ lượng phong phú của quốc gia và tầm quan trọng chiến lược của nó trong chuỗi cung ứng nhiên liệu hạt nhân toàn cầu.

Thị trường uranium toàn cầu đã trải qua một cuộc chuyển đổi mạnh mẽ trong 15 năm qua. Sản lượng thế giới đạt đỉnh ở mức 63.207 tấn vào năm 2016, rồi giảm đáng kể xuống còn 49.355 tấn vào năm 2022 do giá spot thấp khiến nhiều mỏ khai thác không còn khả thi về mặt kinh tế. Thảm họa Fukushima năm 2011 và tình trạng dư cung kéo dài đã làm giảm nhu cầu trong nhiều năm. Tuy nhiên, xu hướng đã đảo chiều rõ rệt vào năm 2021. Giá uranium tăng vọt lên mức cao nhất trong 17 năm là 106 USD mỗi pound vào đầu năm 2024, do sự quan tâm trở lại đối với năng lượng hạt nhân như một giải pháp năng lượng không phát thải carbon và lo ngại về nguồn cung ngày càng tăng từ các quốc gia sản xuất lớn. Từ đó đến giữa năm 2025, giá đã ổn định quanh mức 70 USD mỗi pound, nhưng thị trường vẫn duy trì xu hướng tích cực do mất cân đối cung cầu kéo dài.

Kazakhstan Dẫn Đầu Một Cách Rõ Ràng

Sự thống trị của Kazakhstan trong sản xuất uranium dựa trên lợi thế địa chất và năng lực vận hành. Quốc gia này sở hữu 815.200 tấn uranium có thể khai thác được, là mỏ lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Australia. Phần lớn khai thác diễn ra qua phương pháp thấm rút tại chỗ (in-situ leaching), là kỹ thuật tiết kiệm chi phí và giảm thiểu tác động môi trường. Kazatomprom, công ty khai thác uranium quốc gia do nhà nước sở hữu, hoạt động như nhà sản xuất uranium lớn nhất thế giới, quản lý các dự án và hợp tác trên nhiều khu vực pháp lý.

Hoạt động lớn nhất của Kazatomprom là mỏ thấm rút Inkai, nơi công ty giữ 60% cổ phần, còn đối tác Canada Cameco giữ 40%. Năm 2023, Inkai sản xuất 8,3 triệu pound oxit uranium. Hoạt động tại đây tạm thời bị đình trệ vào đầu năm 2025 do chậm trễ về quy định, nhưng sau đó đã được giải quyết. Ngoài các mỏ hiện có, Kazatomprom đang mở rộng công suất thông qua các khoản đầu tư hạ tầng lớn. Tháng 5 năm 2025, công ty công bố rằng cổ phần 40% của công ty con tại dự án Taiqonyr Qyshqyl Zauyty đã huy động được 189 triệu USD từ Ngân hàng Phát triển Kazakhstan để xây dựng nhà máy sản xuất axit sunfuric công suất 800.000 tấn/năm tại khu vực Turkestan. Nhà máy dự kiến hoạt động vào Quý 1 năm 2027, thể hiện sự tự tin của ban quản lý vào nhu cầu uranium duy trì.

Canada Phục Hồi Sau Suy Giảm Sản Lượng

Canada là quốc gia sản xuất uranium lớn thứ hai, với sản lượng năm 2022 là 7.351 tấn. Tuy nhiên, con số này che giấu câu chuyện phục hồi ấn tượng. Sản lượng uranium của Canada sụt giảm từ đỉnh 14.039 tấn năm 2016 do giá thấp buộc phải đóng cửa nhiều mỏ trong cuối thập niên 2010. Đến năm 2022, sản lượng bắt đầu phục hồi, cho thấy niềm tin của thị trường đã trở lại. Saskatchewan là nơi chứa hai mỏ uranium giàu nhất thế giới: Cigar Lake và McArthur River, đều do Cameco khai thác. Đặc biệt, các mỏ này sản xuất uranium với độ tinh khiết trung bình gấp 100 lần mức trung bình toàn cầu, một lợi thế địa chất hỗ trợ lợi nhuận trong tương lai ngay cả khi giá thấp.

Cameco đã đóng cửa hoạt động tại McArthur River năm 2018 nhưng đã khởi động lại sản xuất toàn bộ vào tháng 11 năm 2022 khi điều kiện thị trường cải thiện. Năm 2023, công ty sản xuất 17,6 triệu pound uranium — tương đương 7.983 tấn — vẫn chưa đạt mục tiêu ban đầu 20,3 triệu pound. Tuy nhiên, năm 2024, Cameco đã thể hiện khả năng thực thi tốt hơn, khai thác 23,1 triệu pound, vượt mục tiêu hàng năm. Dự kiến năm 2025, công ty sẽ sản xuất 18 triệu pound tại cả khu phức hợp McArthur River/Key Lake và Cigar Lake riêng biệt.

Ngoài hoạt động khai thác, Canada còn trở thành trung tâm thăm dò uranium, chủ yếu tập trung tại Khu vực Athabasca của Saskatchewan. Vùng này nổi tiếng quốc tế với các mỏ chứa uranium chất lượng cao và môi trường pháp lý thân thiện với khai thác, định vị Canada như một nhà cung cấp uranium chiến lược khi công suất hạt nhân toàn cầu mở rộng.

Thách Thức Từ Namibia

Namibia sản xuất 5.613 tấn uranium năm 2022, đứng thứ ba trong các quốc gia sản xuất. Sản lượng của quốc gia châu Phi này đã tăng từ mức thấp 2.993 tấn năm 2015. Namibia từng vượt Canada để trở thành nhà sản xuất thứ ba thế giới năm 2020, rồi chiếm vị trí thứ hai năm 2021. Dù giảm trở lại dưới Canada năm 2022, mức giảm hàng năm chỉ 140 tấn, cho thấy sức mạnh sản xuất mang tính cấu trúc.

Ba mỏ lớn hỗ trợ sản lượng Namibia gồm Langer Heinrich, Rössing và Husab. Paladin Energy sở hữu mỏ Langer Heinrich, bị ngưng hoạt động năm 2017 do giá uranium yếu. Khi thị trường cải thiện, Paladin đã khởi động lại mỏ, đạt trạng thái sản xuất thương mại vào Quý 1 năm 2024. Tuy nhiên, gặp phải các thách thức vận hành. Ban đầu, Paladin dự báo sản lượng uranium năm tài chính 2025 từ 4 đến 4,5 triệu pound, nhưng đã điều chỉnh giảm xuống còn 3 đến 3,6 triệu pound vào tháng 11 năm 2024 do tồn kho quặng không đều và hạn chế cung cấp nước. Sau đó, do mưa lớn gây gián đoạn hoạt động vào tháng 3 năm 2025, Paladin đã rút toàn bộ dự báo, đồng thời đối mặt với hai vụ kiện tập thể liên quan đến việc điều chỉnh dự báo.

Rio Tinto đã bán cổ phần kiểm soát tại mỏ Rössing cho China National Uranium vào năm 2019, nhưng hoạt động này vẫn là mỏ uranium khai thác lộ thiên lâu nhất thế giới. Các dự án mở rộng gần đây đã kéo dài tuổi thọ mỏ đến năm 2036. Mỏ Husab, phần lớn thuộc sở hữu của China General Nuclear, nằm trong số các mỏ lớn nhất thế giới về sản lượng. Nhà khai thác đang thử nghiệm dự án heap leach để đánh giá khả năng kinh tế của việc xử lý quặng có độ tinh khiết thấp hơn, dự kiến kết quả sẽ có trong năm 2025.

Tài Nguyên Rộng Lớn của Australia, Sử Dụng Hạn Chế

Australia khai thác 4.087 tấn uranium năm 2022, giảm so với 6.203 tấn năm 2020. Sự giảm này phản ánh các hạn chế chính sách chứ không phải thiếu tài nguyên: Australia sở hữu 28% trữ lượng uranium có thể khai thác được của thế giới, nhưng chính thức phản đối năng lượng hạt nhân trong sản xuất năng lượng nội địa. Tổ chức Năng lượng Nguyên tử Thế giới (World Nuclear Association) ghi nhận rằng “Australia không sử dụng năng lượng hạt nhân, nhưng với mức phụ thuộc lớn vào than đá, bất kỳ hạn chế carbon nào đối với sản xuất điện sẽ khiến điều đó trở thành khả thi cao.”

Australia có ba mỏ uranium đang hoạt động, trong đó có Olympic Dam — mỏ uranium lớn nhất thế giới đã biết. Mặc dù uranium chỉ là sản phẩm phụ bên cạnh khai thác đồng tại Olympic Dam, quy mô của mỏ khiến nó trở thành mỏ uranium thứ tư thế giới về sản lượng. BHP đã báo cáo sản xuất oxit uranium 3.603 tấn trong năm tài chính 2024 từ hoạt động tại Olympic Dam.

Các Nhà Sản Xuất Mới Nổi: Uzbekistan, Nga và Các Quốc Gia Khác

Uzbekistan trở thành quốc gia sản xuất uranium thứ năm thế giới năm 2022 với sản lượng 3.300 tấn. Quốc gia này gia nhập top năm từ năm 2020 và duy trì tăng trưởng đều đặn kể từ 2016, nhờ các liên doanh Nhật Bản và Trung Quốc. Navoiyuran, được tách ra từ Tập đoàn Khai thác & Kim loại Navoiy của nhà nước vào năm 2022, quản lý toàn bộ hoạt động khai thác và chế biến uranium trong nước.

Uzbekistan tiếp tục thu hút đầu tư quốc tế. Tháng 11 năm 2023 và tháng 3 năm 2024, các hợp tác chiến lược với nhà sản xuất uranium Pháp Orano và công ty nhà nước Trung Quốc China Nuclear Uranium đã được công bố. Đáng chú ý, Orano đã giữ 51% cổ phần trong Nurlikum Mining, liên doanh năm 2019 phát triển dự án uranium South Djengeldi ở sa mạc Kyzylkum. Đầu năm 2025, công ty Nhật Bản ITOCHU đã mua cổ phần thiểu số không tiết lộ trong dự án này. South Djengeldi dự kiến sản xuất tới 700 tấn mỗi năm trong vòng đời hơn mười năm, với các chương trình thăm dò nhằm mở rộng tài nguyên khoáng sản.

Nga xếp thứ sáu với sản lượng uranium 2.508 tấn năm 2022. Sản lượng duy trì ổn định kể từ 2011, thường dao động trong khoảng 2.800 đến 3.000 tấn mỗi năm. Rosatom, công ty con của ARMZ Uranium Holding, vận hành mỏ Priargunsky của Nga và phát triển mỏ Vershinnoye ở Siberia phía nam. Dù đã kỳ vọng tăng sản lượng, nhưng thực tế sản lượng giảm 338 tấn từ 2021 đến 2022. Tuy nhiên, Nga đã vượt mục tiêu sản xuất năm 2023, vượt dự kiến 90 tấn. Rosatom đang phát triển công suất mới, trong đó có Mỏ số 6, dự kiến bắt đầu sản xuất vào năm 2028.

Niger sản xuất 2.020 tấn uranium năm 2022, chiếm khoảng 5% nguồn cung toàn cầu. Quốc gia châu Phi này vận hành hai mỏ uranium chính: mỏ SOMAIR đang khai thác và mỏ COMINAK đã ngừng hoạt động, đều thuộc sở hữu của Orano. Công ty Atomic toàn cầu (Global Atomic) đang phát triển dự án Dasa và dự kiến vận hành nhà máy chế biến vào đầu năm 2026. Tuy nhiên, ngành uranium Niger đang đối mặt với nhiều khó khăn. Một cuộc đảo chính quân sự năm 2023 đã thay đổi chính sách. Tháng 1 năm 2024, chính phủ quân sự tuyên bố sẽ cải tổ ngành khai thác, ngừng cấp phép khai thác mới và sửa đổi các thỏa thuận hiện có để tăng thu ngân sách nhà nước. Đến giữa năm 2024, Niger đã thu hồi giấy phép khai thác Madaouela của GoviEx Uranium và giấy phép hoạt động của Orano tại dự án Imouraren. Sau đó, Niger cấp phép khai thác quy mô nhỏ cho dự án uranium Moradi cho công ty nhà nước COMIREX, được phê duyệt ngày 22 tháng 2 năm 2025, nhằm tăng cường kiểm soát tài nguyên uranium quốc gia.

Trung Quốc và Ấn Độ Đua Tìm Độc Lập Năng Lượng

Trung Quốc sản xuất 1.700 tấn uranium năm 2022, tăng 100 tấn so với 2021. Sản lượng tăng đều đặn trong thập niên 2010 từ 885 tấn năm 2011 lên 1.885 tấn năm 2018, rồi duy trì ổn định cho đến giảm xuống còn 1.600 tấn năm 2021. China General Nuclear Power, nhà cung cấp uranium nội địa duy nhất của Trung Quốc, đang mở rộng các thỏa thuận cung cấp nhiên liệu hạt nhân với Kazakhstan, Uzbekistan và các công ty uranium quốc tế. Mục tiêu chiến lược của Trung Quốc là cung cấp một phần ba chu trình nhiên liệu hạt nhân từ các nhà sản xuất nội địa, phần còn lại từ các mỏ liên doanh và mua trên thị trường mở.

Trung Quốc đồng thời là một nhà lãnh đạo năng lượng hạt nhân toàn cầu: đất liền Trung Quốc vận hành 56 nhà máy phản ứng hạt nhân, với 31 nhà máy đang xây dựng. Tháng 5 năm 2025, các nhà khoa học Trung Quốc công bố kết quả đột phá từ phương pháp khai thác uranium mới sử dụng nước biển, dựa trên các hạt hydrogel làm từ sáp nến và hợp chất liên kết uranium. Các nhà nghiên cứu hướng tới xây dựng nhà máy thử nghiệm vào năm 2035, có thể khai thác nguồn uranium khổng lồ từ đại dương để hỗ trợ mở rộng năng lượng hạt nhân của Trung Quốc.

Ấn Độ sản xuất 600 tấn uranium năm 2022, duy trì mức sản xuất của năm 2021. Hiện quốc gia này vận hành 25 nhà máy phản ứng hạt nhân, trong đó có 8 nhà máy đang xây dựng. Năm 2025, Bộ trưởng Năng lượng Ấn Độ công bố lộ trình chiến lược nâng công suất năng lượng hạt nhân lên 100 gigawatt vào năm 2047. Chính phủ Ấn Độ cam kết thúc đẩy tăng trưởng năng lượng hạt nhân nhanh chóng như một trụ cột của chương trình phát triển hạ tầng.

Vai Trò Nhỏ Nhưng Tăng Trưởng của Nam Phi

Nam Phi nằm trong top 10 quốc gia sản xuất uranium với 200 tấn khai thác năm 2022. Sản lượng của Nam Phi đã giảm đều đặn trong thập kỷ qua từ đỉnh 573 tấn năm 2014. Tuy nhiên, hiệu suất cải thiện so với Ukraine — quốc gia bị hạn chế sản xuất do cuộc xâm lược của Nga — đã giúp Nam Phi vươn lên vị trí thứ mười. Quốc gia này sở hữu 5% trữ lượng uranium đã biết của thế giới, xếp thứ sáu toàn cầu.

Gần đây, công ty khai thác mỏ Nam Phi Sibanye-Stillwater đã hợp tác với C5 Capital, một quỹ đầu tư chuyên về năng lượng hạt nhân tiên tiến, để khảo sát và phát triển các dự án hạt nhân tại Nam Phi và quốc tế. Hợp tác này nhằm xác định, mua lại, tài trợ, phát triển và vận hành các dự án và nhà máy sản xuất uranium có khả năng cung cấp nhiên liệu cho các lò phản ứng nhỏ mô-đun. Danh mục của Sibanye-Stillwater bao gồm các nguồn uranium đáng kể trong các bãi thải tại các mỏ vàng Cooke và Beatrix, thể hiện khả năng sản xuất tiềm năng còn chưa khai thác.

Tại Sao Việc Hiểu Các Quốc Gia Sản Xuất Uranium Quan Trọng

Thị trường uranium toàn cầu đang bước vào một giai đoạn mới. Sau nhiều năm dư cung và giá thấp, sự nổi lên của năng lượng hạt nhân như một giải pháp khí hậu quan trọng đang định hình lại các động thái về nhu cầu. Kazakhstan duy trì vị trí dẫn đầu rõ ràng như nhà cung cấp uranium chính của thế giới, nhưng vị thế cạnh tranh giữa các quốc gia sản xuất lớn khác đang thay đổi. Đối với các nhà đầu tư đang theo dõi quá trình chuyển đổi năng lượng hạt nhân, việc theo dõi quốc gia nào sản xuất nhiều uranium nhất — cùng với các diễn biến vận hành, địa chính trị và công nghệ tại các mỏ lớn — là điều thiết yếu để nhận diện cơ hội và quản lý rủi ro trong lĩnh vực quan trọng này.