Hiểu về Gamma Squeeze là gì: Câu chuyện của GameStop

Thuật ngữ “gamma squeeze” từng thuộc về từ vựng chuyên ngành của các nhà giao dịch quyền chọn chuyên nghiệp. Ngày nay, nó ngày càng trở nên phù hợp với các nhà đầu tư hàng ngày muốn hiểu và điều hướng các động thái thị trường hiện đại. Một gamma squeeze là hiện tượng thị trường đặc biệt khi giá cổ phiếu tăng nhanh không phải do các yếu tố cơ bản của công ty hay nhu cầu truyền thống, mà do hoạt động phòng ngừa rủi ro của các nhà tạo lập thị trường quyền chọn phản ứng với việc mua call option mạnh mẽ.

Giai đoạn 2020-2021 chứng kiến một trong những ví dụ cực đoan nhất của cơ chế này: đợt tăng giá GameStop. Bắt đầu từ hoạt động phối hợp của các nhà đầu tư nhỏ lẻ trên các nền tảng mạng xã hội, sau đó mở rộng thành bài học về cách thị trường quyền chọn có thể khuếch đại biến động giá theo những cách bất ngờ.

Nền tảng: Hiểu về quyền chọn và các “Greeks”

Trước khi xem xét một gamma squeeze, nhà đầu tư cần hiểu cách định giá quyền chọn hoạt động. Một quyền chọn là hợp đồng tài chính cho phép người sở hữu quyền—nhưng không bắt buộc—mua (call) hoặc bán (put) một tài sản cơ sở với mức giá đã định trước trước ngày hết hạn. Khác với cổ phiếu, nơi biến động giá khá đơn giản, giá quyền chọn bị ảnh hưởng bởi nhiều biến số phối hợp.

Các nhà giao dịch quyền chọn dựa vào các chỉ số gọi là “Greeks” để dự đoán cách giá quyền chọn sẽ biến động. Đây là các phép đo toán học theo dõi các yếu tố rủi ro ảnh hưởng đến giá quyền chọn. Trong đó, hai Greek quan trọng nhất để hiểu về gamma squeeze là delta và gamma.

Delta đo độ nhạy của giá quyền chọn với mỗi $1 biến động của cổ phiếu cơ sở. Hãy tưởng tượng delta như đồng hồ tốc độ của xe ô tô—delta 40 nghĩa là giá quyền chọn thay đổi khoảng $0.40 cho mỗi $1 biến động của cổ phiếu. Khi cổ phiếu tăng, delta của call out-of-the-money tăng lên, làm cho quyền chọn phản ứng mạnh hơn với các biến động tiếp theo.

Gamma thể hiện tốc độ thay đổi của delta. Sử dụng ví dụ đồng hồ tốc độ, nếu bạn tăng tốc từ 40 lên 50 dặm/giờ, thì gia tốc (gamma) là 10. Trong giao dịch quyền chọn, gamma cho biết mức độ nhanh chóng của quyền chọn trở nên nhạy cảm hơn với biến động giá. Các quyền chọn có gamma cao có thể thay đổi mạnh mẽ khi cổ phiếu cơ sở biến động.

Quá trình phát triển của gamma squeeze

Một gamma squeeze diễn ra qua một chuỗi các hành động và phản ứng thị trường nhất định. Trường hợp GameStop là ví dụ thực tế minh họa rõ từng giai đoạn.

Giai đoạn Một: Mua call option ồ ạt

Quá trình bắt đầu khi số lượng lớn nhà giao dịch—đặc biệt là nhà đầu tư nhỏ lẻ—mua các quyền chọn call out-of-the-money. Trong trường hợp GameStop, đợt mua này phần lớn do cộng đồng Reddit r/WallStreetBets phối hợp, nhằm khai thác áp lực bán khống sẵn có và có thể gây ra short squeeze. Những nhà đầu tư này mua quyền chọn với mức giá thực hiện cao hơn nhiều so với giá thị trường hiện tại, đặt cược vào sự tăng giá đáng kể.

Giai đoạn Hai: Các nhà tạo lập thị trường bắt đầu phòng ngừa rủi ro

Các nhà tạo lập thị trường—chủ yếu là các tổ chức tài chính trên Phố Wall—cung cấp thanh khoản bằng cách liên tục chào giá mua và bán quyền chọn. Khi họ bán quyền chọn call cho các nhà đầu tư nhỏ lẻ, họ đối mặt với rủi ro lớn: nếu giá cổ phiếu tăng mạnh, họ phải giao cổ phiếu cho người mua quyền chọn theo mức giá đã thỏa thuận. Để quản lý rủi ro này, các nhà tạo lập thị trường phòng ngừa bằng cách mua cổ phiếu cơ sở.

Điều này tạo ra một động lực quan trọng: càng bán nhiều quyền chọn call, càng phải tích lũy nhiều cổ phiếu hơn. Trong trường hợp GameStop, yêu cầu phòng ngừa này bùng nổ do sự phổ biến của các quyền chọn hết hạn trong ngày (0DTE) và các quyền chọn out-of-the-money cực kỳ rẻ, đồng thời rất nhạy cảm với biến động giá.

Giai đoạn Ba: Chu kỳ phản hồi tự củng cố

Đây là điểm đặc biệt khiến gamma squeeze trở nên rõ ràng. Việc mua cổ phiếu của các nhà tạo lập thị trường đẩy giá lên cao. Khi giá tăng, delta của các quyền chọn out-of-the-money tăng theo, tạo ảo giác về rủi ro cao hơn cho các nhà tạo lập. Để cân bằng các phòng ngừa, họ phải mua thêm cổ phiếu nữa. Áp lực mua này đẩy giá lên cao hơn nữa, làm tăng delta, buộc họ phải mua thêm cổ phiếu. Chu kỳ này tạo ra một vòng phản hồi mạnh mẽ:

1. Nhà đầu tư nhỏ lẻ mua quyền chọn call
2. Các nhà tạo lập phòng ngừa bằng cách mua cổ phiếu
3. Giá cổ phiếu tăng
4. Delta của quyền chọn tăng
5. Các nhà tạo lập phải mua thêm cổ phiếu
6. Giá tiếp tục tăng, vòng lặp lặp lại với cường độ ngày càng mạnh

Giai đoạn Bốn: Các yếu tố bên ngoài làm tăng hiệu ứng

Đợt squeeze GameStop 2020-2021 hưởng lợi từ các hoàn cảnh đặc biệt. Nhà đầu tư nhỏ lẻ, bị kẹt trong các lệnh phong tỏa do đại dịch và nhận tiền kích thích của chính phủ, tích cực tham gia giao dịch đầu cơ. Thêm vào đó, Robinhood mới ra mắt dịch vụ giao dịch cổ phiếu không phí, giảm rào cản tham gia. Trong khi đó, các nhà bán khống đặt cược chống GameStop phải đối mặt với lỗ ngày càng lớn, buộc một số phải thoái lui, tạo thêm áp lực mua.

Các nhà giao dịch nổi tiếng như Keith Gill, còn gọi là “Roaring Kitty”, có lượng theo dõi lớn trên mạng xã hội. Các bài đăng gây ảnh hưởng của họ có thể làm giá GME biến động 20% hoặc hơn trong một phiên giao dịch, làm cho toàn bộ quá trình trở nên khó lường hơn.

Những rủi ro nghiêm trọng của gamma squeeze

Trong khi gamma squeeze tạo ra cơ hội cho các nhà giao dịch nhanh nhạy, nó cũng mang lại những nguy cơ nghiêm trọng mà hầu hết nhà đầu tư nên tránh.

Biến động cực đoan và rủi ro gap

Gamma squeeze gây ra các biến động giá dữ dội và các khoảng trống giá qua đêm khó dự đoán hoặc kiểm soát. Các nhà giao dịch không thể dự đoán chính xác điểm vào và thoát khi các yếu tố bên ngoài thúc đẩy biến động.

Các yếu tố không thể kiểm soát

Các tình huống như GameStop và AMC cho thấy việc kiểm soát tất cả các yếu tố rủi ro là bất khả thi. Tâm lý xã hội, các lệnh tạm dừng giao dịch, hay các bài đăng của các influencer có thể làm cổ phiếu biến động độc lập với các yếu tố cơ bản của doanh nghiệp. Các nhà giao dịch chuyên nghiệp dựa vào tính toán để quản lý rủi ro; trong môi trường gamma squeeze, điều này không còn khả thi.

Không dựa trên yếu tố cơ bản của doanh nghiệp

Gamma squeeze hoàn toàn tách rời khỏi các yếu tố cơ bản của công ty—doanh thu, lợi nhuận, vị thế cạnh tranh hay triển vọng tăng trưởng. Hiện tượng này giống như trò chơi nhảy ghế musical, nơi những người chơi muộn nhất thường chịu thiệt hại nặng nhất khi đà tăng đảo chiều.

Kết luận

Gamma squeeze là một cấu trúc thị trường đặc biệt khi việc mua quyền chọn call ồ ạt buộc các nhà tạo lập thị trường phải mua cổ phiếu để phòng ngừa rủi ro, tạo ra một chu kỳ tự củng cố giá tăng do cơ chế quyền chọn chứ không phải dựa trên các yếu tố cơ bản của doanh nghiệp. Mặc dù hiện tượng này mang lại cơ hội giao dịch sinh động, nhưng lại cực kỳ rủi ro cho phần lớn nhà đầu tư. Hiểu rõ gamma squeeze là gì—và nhận biết các nguy cơ tiềm ẩn của nó—là kiến thức thiết yếu cho bất kỳ nhà đầu tư nào đang điều hướng thị trường hiện đại, nơi sự tham gia của nhà đầu tư nhỏ lẻ và hoạt động quyền chọn ngày càng mở rộng.