Làm thế nào lãi suất yên tăng tác động đến đòn bẩy quản lý thanh khoản toàn cầu

Vào cuối năm 2024, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, ông Ueda Kazuo, tuyên bố sẵn sàng thực hiện việc tăng lãi suất vào giữa tháng 12, khiến các thị trường vốn toàn cầu rơi vào trạng thái hoảng loạn. Thị trường lo ngại rằng, nếu Nhật Bản tăng lãi suất, lượng vốn yên đã từng chảy ra toàn cầu trong các giao dịch chênh lệch lãi suất quy mô lớn sẽ đổ ngược trở lại Nhật Bản, dẫn đến thiếu hụt thanh khoản toàn cầu và giá tài sản giảm mạnh. Tuy nhiên, những lo ngại này chỉ phản ánh bề nổi của vấn đề. Ý nghĩa thực sự của việc Nhật Bản tăng lãi suất là một phần trong chiến lược quản lý thanh khoản toàn cầu do Ngân hàng Trung ương Mỹ và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản phối hợp thiết kế.

Giao dịch chênh lệch lãi suất đã hình thành nên cấu trúc thanh khoản toàn cầu trong mười năm qua như thế nào

Trong hơn mười năm qua, Nhật Bản thực hiện chính sách lãi suất siêu thấp theo khuôn khổ của chính sách Abenomics. Điều này đã tạo ra một hệ sinh thái giao dịch chênh lệch lãi suất đặc biệt: các nhà đầu tư toàn cầu vay yên Nhật với chi phí cực thấp (khoảng 0,5%) rồi đổ vốn vào các tài sản sinh lợi cao — bao gồm trái phiếu Mỹ (lợi suất khoảng 4%), thị trường chứng khoán (như Nasdaq, S&P 500), thậm chí cả các tài sản thị trường mới nổi. Các giao dịch chênh lệch lãi suất xuyên quốc gia này đã tạo ra một lượng thanh khoản khổng lồ, ước tính lên tới ba đến bốn nghìn tỷ USD.

Trong giai đoạn này, Ngân hàng Trung ương Mỹ đối mặt với bối cảnh lịch sử đặc biệt. Từ năm 2022 đến 2024, họ bắt đầu chu kỳ tăng lãi suất quyết liệt để chống lạm phát. Trong giai đoạn này, vai trò của yên Nhật như một nguồn cung thanh khoản chi phí thấp là cực kỳ quan trọng — chính nhờ nguồn thanh khoản liên tục do yên Nhật cung cấp mà thị trường chứng khoán Mỹ vẫn duy trì đà tăng ngay cả trong môi trường lãi suất cao.

Tại sao việc Nhật Bản tăng lãi suất không phải là tín hiệu của khủng hoảng thanh khoản

Có một lỗ hổng logic quan trọng trong dự đoán bi quan về việc Nhật Bản tăng lãi suất. Trước tiên, cần rõ ràng rằng chính phủ Nhật Bản bản thân không có động lực nội tại để tăng lãi suất. Nhật Bản lâu nay vẫn bị trì trệ do giảm phát, các nhà hoạch định chính sách có xu hướng thiên về duy trì chính sách lãi suất thấp. Thực tế, động lực thúc đẩy Nhật Bản tăng lãi cuối năm 2024 xuất phát từ nhu cầu phối hợp chính sách của Mỹ. Bộ Tài chính Mỹ mong muốn Nhật Bản điều chỉnh chính sách đồng bộ, không phải vì lo ngại về nền kinh tế Nhật Bản, mà là để quản lý thanh khoản toàn cầu.

Kể từ tháng 12 năm 2024, Fed đã dừng việc thu hẹp bảng cân đối kế toán (giảm tài sản), chuyển sang mở rộng bảng cân đối (tăng lượng tài sản nắm giữ). Điều này có nghĩa là môi trường thanh khoản USD chung bắt đầu chuyển từ thắt chặt sang nới lỏng. Ở điểm chuyển đổi này, nếu thanh khoản yên vẫn duy trì ở mức hoàn toàn nới lỏng, toàn cầu sẽ đối mặt với tình trạng “song lỏng” của USD và yên — điều này có thể dẫn đến sự quá nóng của các tài sản toàn cầu trong ngắn hạn, làm tăng rủi ro hệ thống.

Vì vậy, việc Nhật Bản tăng lãi suất thực chất là một biện pháp phòng ngừa rủi ro. Nó không nhằm tạo ra khủng hoảng thanh khoản, mà là để điều chỉnh dần dần lượng thanh khoản yên trong quá trình mở rộng tổng thể thanh khoản toàn cầu, qua đó cân bằng với việc giải phóng thanh khoản USD. Điều này thể hiện sự cân nhắc sâu sắc của Fed và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản về sự ổn định tài chính toàn cầu.

Khung phối hợp chính sách tiền tệ giữa Fed và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản

Khi xem xét các giai đoạn từ 2022 đến 2024 và sau năm 2025 về định hướng chính sách tiền tệ, một logic phối hợp rõ ràng hiện lên: Trong giai đoạn Fed tăng lãi suất quyết liệt (2022-2024), Ngân hàng Trung ương Nhật Bản cần cung cấp các biện pháp dự trữ thanh khoản để thị trường vốn toàn cầu không bị đóng băng hoàn toàn. Sự sắp xếp này đã chứng minh là hiệu quả — thị trường chứng khoán Mỹ vẫn tăng trưởng ngay cả trong môi trường lãi suất cao, chính nhờ sự hỗ trợ của các giao dịch chênh lệch lãi suất yên Nhật.

Bước sang giai đoạn mới từ 2025 đến 2028, Fed bắt đầu xem xét chu kỳ hạ lãi suất. Trong giai đoạn này, Fed sẽ theo đuổi chính sách “hạ lãi suất mang tính diều hâu” — tức là tuyên bố giảm lãi nhưng giữ thận trọng, không quá mức trong việc giải phóng thanh khoản. Đồng thời, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ theo đuổi chính sách “tăng nhẹ lãi suất” — thể hiện ý định tăng lãi suất nhưng với mức độ hạn chế. Sự kết hợp này sẽ giúp tổng lượng thanh khoản toàn cầu vẫn duy trì trong xu hướng mở rộng nhẹ nhàng, đồng thời cấu trúc được tối ưu và cân bằng lại.

Mục tiêu của sự phối hợp chính sách này không phải là ngăn cản giá tài sản tăng, mà là đảm bảo mức tăng trưởng trong phạm vi bền vững, kiểm soát rủi ro. Kinh nghiệm lịch sử cho thấy, tăng trưởng giá tài sản quá nhanh mới là mối nguy thực sự — rủi ro bong bóng vỡ thường xuất phát từ dư thừa thanh khoản chứ không phải thiếu hụt.

Sự phân kỳ giữa hoảng loạn ngắn hạn và logic dài hạn của thị trường

Vào đầu tháng 12 năm 2024, sau khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tuyên bố ý định tăng lãi suất, giá Bitcoin nhanh chóng giảm từ 93.000 USD xuống còn 85.000 USD. Thị trường trong chốc lát rơi vào trạng thái lo sợ thiếu hụt thanh khoản. Tuy nhiên, chỉ trong vòng một ngày, tâm lý thị trường đã được phục hồi — điều này đã chứng minh rõ ràng rằng thị trường đã hiểu đúng bản chất của chính sách này. Sự hoảng loạn của phía bán và sự phục hồi sau đó phản ánh sự dao động giữa lý trí và cảm xúc của các nhà đầu tư.

Thực tế, các tổ chức tham gia các giao dịch chênh lệch lãi suất quy mô lớn có hiểu biết sâu sắc hơn về tác động thực sự của việc Nhật Bản tăng lãi suất so với các nhà đầu tư nhỏ lẻ. Họ không dễ dàng đóng vị thế chỉ vì biến động vài chục điểm cơ bản về lãi suất — bởi chi phí giao dịch và thuế thường cao hơn lợi nhuận từ biến động lãi suất. Do đó, dòng vốn dự kiến chảy ngược quy mô lớn không xảy ra, và thanh khoản toàn cầu cũng không bị đứt đoạn.

Từ 2026 trở đi: Thường lệ mới trong quản lý thanh khoản

Nhìn lại hiện tại, việc Nhật Bản tăng lãi suất đã trở thành quá khứ, và ảnh hưởng thực tế đúng như dự đoán của phân tích này — đó là một quá trình nhẹ nhàng, dần dần. Trong hai năm tới, khả năng cao là Fed và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản sẽ tiếp tục thực hiện khung chính sách tiền tệ đã được điều chỉnh cẩn thận này: Fed giữ thái độ hạ lãi có điều kiện, còn Ngân hàng Nhật Bản sẽ thực hiện tăng nhẹ lãi suất từng bước. Đây không phải là xung đột chính sách đối nghịch, mà là một bước điều chỉnh nhỏ và cân bằng lại trong môi trường thanh khoản toàn cầu.

Đối với các nhà đầu tư, việc hiểu rõ logic này là vô cùng quan trọng. Nhiều nhà đầu tư dựa trên cách hiểu đơn giản, cứng nhắc về việc Nhật Bản tăng lãi suất đã vội vàng giảm bớt tài sản, rồi cuối cùng nhận ra rằng mọi chuyện không lớn như dự đoán. Những nhà đầu tư hoảng loạn, vội vàng rút vốn sau đó lại gặp khó khăn trong việc tái phân bổ tài sản. Ngược lại, những người hiểu rõ sâu sắc về sự phối hợp chính sách tiền tệ toàn cầu sẽ có khả năng nhận diện các cơ hội dài hạn trong các biến động ngắn hạn của thị trường.

Hiện tại (tháng 3 năm 2026), giá Bitcoin giao dịch quanh mức 71.500 USD, tăng 0,95% trong 24 giờ; Ethereum quanh mức 2.090 USD, tăng 0,91% trong 24 giờ. Những đà tăng liên tục này cho thấy thị trường đã tiêu hóa xong chính sách tăng lãi suất của Nhật Bản, và vẫn tiếp tục theo đà mở rộng thanh khoản dài hạn. Sức bền của thị trường vốn chứng minh một chân lý sâu sắc: Không phải chính sách hay tín hiệu bề mặt quyết định hướng đi của thị trường, mà là logic thanh khoản đằng sau chính sách mới là yếu tố quyết định.