Gần đây tôi đã thấy một vấn đề kinh tế khá thú vị — nếu in tiền dễ như vậy, tại sao không phải tất cả các quốc gia đều làm như vậy? Tôi nghĩ đến câu chuyện của Zimbabwe, cùng với bí mật của Mỹ trong việc in tiền.

Trước tiên nói về một logic đơn giản. Bạn tự in một tờ giấy, vẽ chân dung tổ tiên, viết “Giá trị 100 đô la”, rồi đi mua đồ, sẽ không ai để ý. Nhưng nếu người Mỹ làm vậy thì sao? Toàn thế giới chấp nhận. Tại sao? Bởi vì Mỹ mạnh nhất, toàn thế giới tin tưởng vào đô la Mỹ.

Sau chiến tranh thế giới thứ hai, thế giới trở thành một làng lớn. Nga sản xuất búa, Mỹ sản xuất máy móc, Trung Quốc may quần áo, Việt Nam trồng lúa. Các quốc gia cần mua bán lẫn nhau, thì cần một công cụ giao dịch thống nhất. Vàng quá nặng, quá bất tiện. Người Mỹ đứng ra nói: dùng đô la do tôi in ra đi, tôi cam đoan nó liên kết với vàng. Từ đó, đô la trở thành tiền tệ toàn cầu.

Đây chính là lý do vì sao Mỹ in tiền vẫn có thể thành công — bởi vì đô la là tiền tệ cứng quốc tế. Các quốc gia khác in tiền của riêng mình? Không ai muốn. Bạn cần nhập khẩu hàng hóa, thì phải dùng đô la. Không có đô la thì sao? Chỉ còn cách vay hoặc dựa vào xuất khẩu để kiếm đô la. Đó cũng là lý do các quốc gia tích trữ dự trữ ngoại hối.

Nhưng hệ thống này có một điểm yếu chí tử. Tôi nghĩ đến Mugabe của Zimbabwe. Ông này học nhiều, có bằng thạc sĩ luật và quản lý công của các trường đại học Anh. Khi Zimbabwe độc lập năm 1980, đất nước này còn khá tốt, trình độ công nghiệp cao, cấu trúc kinh tế đa dạng. Nhưng năm 1997, quân nhân về hưu đòi trợ cấp, Mugabe nghĩ ra một “chiêu” — in tiền.

Kết quả thế nào? In tiền càng nhiều, giá cả càng tăng nhanh. Sáng mua quần thì tiền đủ, chiều đã chỉ đủ mua nội y. Đến năm 2008, tỷ lệ lạm phát đạt 220.000%. Cuối cùng, người ta phải kéo xe bò đi mua bánh mì. Đó chính là kết cục của việc in tiền không giới hạn.

Tiền tệ về bản chất là hàng hóa, giá trị do cung cầu quyết định. Cung quá nhiều, giá trị sẽ giảm. In tiền giống như nuôi gà đẻ trứng, sản lượng quá lớn, giá chắc chắn sụp đổ. Câu chuyện của Zimbabwe chính là bài học sống động.

Vậy tại sao Mỹ vẫn còn in tiền? Bởi vì Mỹ có vị thế đặc biệt. Các bước in tiền của Mỹ là như sau: Ngân hàng Dự trữ Liên bang in tiền → chi tiêu qua quốc phòng, chi tiêu công cộng → đô la Mỹ chảy ra khắp thế giới để mua sắm → các quốc gia dùng đô la mua hàng hóa hoặc tài sản của Mỹ → đô la quay trở lại Mỹ. Cái này gọi là “nới lỏng định lượng”.

Nhưng Mỹ cũng không thể in vô hạn. Nếu in quá nhiều, đô la sẽ mất giá, lạm phát toàn cầu, chính mình cũng bị tổn thương. Vì vậy, Mỹ chỉ in trong phạm vi lạm phát chấp nhận được trên toàn cầu. Trớ trêu thay, dù nắm giữ quyền in tiền, Mỹ lại là quốc gia nợ nần nhiều nhất thế giới. Đó chính là sự thật về trò chơi in tiền của Mỹ.

Nhìn vào những lịch sử này, tôi ngày càng hiểu tại sao có người muốn hướng tới tiền tệ phi tập trung. Trong hệ thống tài chính truyền thống, ai kiểm soát quyền in tiền, người đó nắm giữ quyền phân phối của cải. Đó cũng là lý do vì sao tôi gần đây chú ý hơn đến các tài sản phi tập trung, xem có cơ hội nào trên các nền tảng như Gate hay không.