Gần đây tôi thấy một hiện tượng kinh tế khá thú vị, nhiều người nghĩ rằng quốc gia giàu có nhất thế giới là Mỹ, nhưng thực ra không phải vậy.

Mỹ đúng là quốc gia có quy mô kinh tế lớn nhất, nhưng về GDP bình quân đầu người — tức là trung bình mỗi người tạo ra của cải — Mỹ lại không nằm trong top đầu. Các khu vực nhỏ dân số như Luxembourg, Singapore, Macau có GDP bình quân đầu người cao hơn nhiều so với Mỹ. Đó chính là ý nghĩa của GDP bình quân đầu người, nó phản ánh không phải là quốc gia đó giàu có đến mức nào tổng thể, mà là trung bình mỗi người có bao nhiêu của cải.

Tôi nhận thấy các quốc gia giàu có nhất này chia thành hai loại chính. Một loại dựa vào tài nguyên tự nhiên để phát triển, như Qatar, Na Uy, Brunei, sở hữu trữ lượng dầu mỏ và khí tự nhiên phong phú, xuất khẩu năng lượng giúp duy trì toàn bộ nền kinh tế. Loại còn lại là dựa vào ngành tài chính và dịch vụ, như Luxembourg, Singapore, Thụy Sĩ, những nơi này tích lũy của cải qua ngân hàng, dịch vụ tài chính, vị trí trung tâm thương mại.

Lấy Luxembourg làm ví dụ, GDP bình quân đạt 154.910 USD, đứng đầu thế giới. Quốc gia này nhỏ về diện tích, dân số ít, nhưng ngành tài chính phát triển, môi trường kinh doanh thuận lợi, cộng thêm danh tiếng về bảo vệ quyền riêng tư và tài sản, thu hút lượng lớn vốn đầu tư. Singapore cũng tương tự, dù nhỏ về diện tích, nhưng nhờ thuế thấp, ổn định chính trị, lợi thế cảng biển, đã trở thành trung tâm kinh tế toàn cầu. Hai quốc gia này cho chúng ta thấy rằng mức độ giàu có của một quốc gia không chỉ phụ thuộc vào tài nguyên, mà còn dựa vào thể chế, quản trị và môi trường kinh doanh.

Ngược lại, Mỹ, về mặt GDP danh nghĩa, thực sự là lớn nhất toàn cầu, trung tâm tài chính không thể lay chuyển, Wall Street, NYSE, NASDAQ kiểm soát dòng vốn toàn cầu. Đô la Mỹ với vị thế dự trữ tiền tệ cũng giúp Mỹ thu lợi nhuận vượt trội. Nhưng phân bổ của cải trong Mỹ lại cực kỳ không đều — trong các nước phát triển, Mỹ có mức bất bình đẳng thu nhập cao nhất, khoảng cách giữa người giàu và người nghèo còn đang mở rộng. Hơn nữa, nợ công của Mỹ đã vượt quá 36 nghìn tỷ USD, tương đương 125% GDP.

So sánh này thật sự đáng suy ngẫm. Có những quốc gia dân số ít, diện tích nhỏ, nhưng GDP bình quân đầu người cao đến mức phi lý; có những quốc gia quy mô kinh tế lớn, nhưng mức sống trung bình lại không bằng các quốc gia nhỏ. Để hiểu rõ mức độ giàu có thực sự của một quốc gia, chỉ nhìn vào tổng GDP là không đủ, còn phải xem GDP bình quân đầu người — đó mới là chỉ số thực sự phản ánh mức sống của người dân bình thường. Tất nhiên, GDP bình quân đầu người cũng có hạn chế, nó không phản ánh được vấn đề phân phối thu nhập không công bằng, nhưng làm tham khảo thì vẫn rất có giá trị.