Gần đây tôi đang xem tài liệu phân tích kỹ thuật chứng khoán, phát hiện nhiều người không rõ khái niệm mối quan hệ giữa lượng và giá, đặc biệt là tình trạng giá tăng nhưng khối lượng giảm này thực sự đại diện cho điều gì. Tôi nghĩ cần phải hệ thống lại các nguyên nhân và logic của mối quan hệ lượng giá này, vì chúng thực sự có thể giúp bạn dự đoán xu hướng thị trường tiếp theo.

Trước tiên cần hiểu thế nào là mối quan hệ lượng giá. Nói đơn giản, chính là mối liên hệ giữa biến động giá cổ phiếu và khối lượng giao dịch. Khi giá cổ phiếu tăng hoặc giảm, khối lượng giao dịch đi kèm sẽ phản ánh thái độ thực sự của các nhà tham gia thị trường. Qua phân tích mối quan hệ này, bạn có thể dự đoán xu hướng thị trường tốt hơn, chứ không phải theo đuổi theo đám đông một cách mù quáng.

Chúng ta bắt đầu từ các tình huống phổ biến nhất. Có lúc bạn sẽ thấy giá cổ phiếu tăng nhưng khối lượng lại teo lại, đó chính là hiện tượng giá tăng khối lượng giảm điển hình. Có vẻ mâu thuẫn đúng không? Nhưng thực tế nguyên nhân đằng sau rất quan trọng — nó cho thấy sự quan tâm của thị trường đối với đợt tăng này đang dần suy giảm. Có thể là phản ứng kỹ thuật, thiếu sự hỗ trợ thực sự từ lực mua. Ví dụ, đầu năm 2017, Tesla từng xuất hiện tình huống này, giá tăng nhưng khối lượng liên tục giảm, cuối cùng không thể duy trì đà tăng. Nguyên nhân của giá tăng khối lượng giảm thường là tâm lý chờ đợi của thị trường gia tăng, không có thêm lực mua mới tham gia.

Ngược lại còn có một tình huống gọi là bùng nổ khối lượng giảm giá. Đây là tín hiệu nguy hiểm nhất. Giá giảm mạnh, đồng thời khối lượng giao dịch tăng vọt, cho thấy nhiều nhà đầu tư hoảng loạn bán tháo. Ví dụ, vào năm 2020 khi dịch bệnh bùng phát, các cổ phiếu khách sạn như Hilton đã trải qua đợt giảm mạnh này. Nhưng thú vị là, đôi khi giảm khối lượng lớn này lại mang đến cơ hội bắt đáy. Năm 2023, sau khi Estée Lauder công bố kết quả tài chính không như kỳ vọng, giá cổ phiếu giảm mạnh kèm khối lượng tăng, nhưng đợt giảm này quá mức cần thiết, nhà đầu tư vào đúng thời điểm đã thu lợi nhuận khá tốt.

Còn có một tình huống nữa là giá đi ngang tích lũy, đồng thời khối lượng liên tục teo lại, gọi là giá cân bằng khối lượng giảm. Điều này phản ánh thị trường đang trong trạng thái yên tĩnh, các nhà đầu tư không rõ hướng đi. Các cổ phiếu như Nvidia hay Boeing từng có xu hướng này. Trong thời điểm này, thị trường thiếu động lực, có thể sau đó sẽ có biến động lớn nhưng hướng đi chưa rõ ràng.

Tiếp theo là giảm khối lượng khi giá giảm, tức là giá cổ phiếu đi xuống nhưng khối lượng lại giảm dần. Ví dụ, Netflix năm 2018, giá liên tục giảm nhưng khối lượng lại teo lại. Điều này có thể phản ánh tâm lý nhà đầu tư khá bình tĩnh, hoặc thị trường đang chờ đợi thêm thông tin.

Cuối cùng là giá giảm kèm khối lượng tăng. Điều này có thể báo hiệu xu hướng giảm kéo dài, hoặc cũng là tín hiệu đáy. Ví dụ, cuối năm 2018, Apple do doanh số iPhone giảm và căng thẳng thương mại, đã xuất hiện tình huống này, giá giảm mạnh đi kèm khối lượng tăng. Tương tự, năm 2012, BlackBerry trong quá trình giảm dài hạn, khối lượng liên tục tăng, sau đó lại trở thành điểm bật đáy.

Để hiểu rõ nguyên nhân của giá tăng khối lượng giảm và các mối quan hệ lượng giá khác, cốt lõi là phải hiểu khối lượng giao dịch thể hiện điều gì. Khối lượng cao cho thấy thị trường có sự tham gia lớn, mọi người đang tích cực giao dịch; khối lượng thấp cho thấy thị trường yên ắng, ít nhà tham gia. Kết hợp với biến động giá, bạn có thể nhìn ra thái độ thực sự của thị trường. Mối quan hệ lượng giá tích cực thường dự báo xu hướng mạnh, còn mối quan hệ tiêu cực có thể cho thấy niềm tin thị trường không cao.

Tuy nhiên, cần nhắc nhở rằng chỉ nhìn vào mối quan hệ lượng giá thôi chưa đủ, còn phải kết hợp các chỉ số kỹ thuật khác và phân tích cơ bản để đưa ra quyết định chính xác hơn. Nhưng nắm vững các đặc điểm của mối quan hệ lượng giá này thực sự giúp bạn tránh được nhiều sai lầm trong giao dịch.