Vào ngày 9 tháng 7 năm 2026, lượng tàu qua eo biển Hormuz giảm xuống còn 25 chiếc, thấp hơn mức trung bình hàng ngày gần đây từ 30 đến 50 chiếc. Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố chấm dứt thỏa thuận ngừng bắn Mỹ-Iran và hai bên tiếp tục trao đổi các hành động tấn công, tuyến đường năng lượng quan trọng nhất toàn cầu này lại rơi vào trạng thái xung đột toàn diện.
Các nhà phân tích hàng hải chỉ ra rằng hoạt động vận chuyển đã phục hồi dần kể từ giữa tháng 6 nhưng đã sụp đổ. Đây không phải là một biến động bình thường về luồng qua, mà là một điểm then chốt trong việc truyền tải rủi ro địa chính trị từ cuộc chơi ngoại giao sang các tài sản vật chất. Eo biển Hormuz chịu trách nhiệm vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu toàn cầu, việc bị cản trở luồng qua đồng nghĩa với việc nguồn cung năng lượng, kỳ vọng lạm phát, chính sách tiền tệ và cả lý luận định giá tài sản mã hóa đều sẽ chịu tác động dây chuyền.
Nguyên nhân đổ vỡ của thỏa thuận ngừng bắn: Từ tạm thời đình chiến đến xung đột toàn diện trong 48 giờ
Ngày 18 tháng 6, Mỹ và Iran ký một bản ghi nhớ thỏa thuận trong 60 ngày, theo đó Mỹ cho phép Iran xuất khẩu dầu và dỡ bỏ một phần các lệnh trừng phạt, Iran cam kết đảm bảo an toàn cho hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz. Thỏa thuận này chỉ tồn tại 22 ngày.
Ngọn nguồn đổ vỡ bắt nguồn từ việc Iran vào thứ Ba tấn công ba tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, trong đó có một tàu chở dầu của Ả Rập Saudi và một tàu khí tự nhiên hóa lỏng của Qatar. Mỹ đáp trả bằng các đòn tấn công quân sự liên tiếp trong hai ngày — ngày 8 tháng 7 tấn công khoảng 90 mục tiêu quân sự của Iran, ngày 9 tháng 7 tiến hành một đợt không kích mới. Bộ Tài chính Mỹ cũng rút giấy phép chung cho phép bán dầu của Iran, về cơ bản khôi phục các lệnh trừng phạt đã tạm hoãn theo thỏa thuận tạm thời trước đó.
Phía Iran đáp trả bằng các cuộc tấn công vào mục tiêu quân sự của Mỹ tại Bahrain và Kuwait. Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố rằng các hành động của Mỹ như tấn công và hủy bỏ giấy phép bán dầu đã làm mất hiệu lực các nội dung quan trọng của bản ghi nhớ thỏa thuận đã ký. Tổng thống Trump khi tham dự Hội nghị Thượng đỉnh NATO tại Ankara đã công khai tuyên bố rằng thỏa thuận ngừng bắn “đã kết thúc”.
Từ khi ký kết đến khi đổ vỡ toàn diện chỉ diễn ra trong vòng khoảng ba tuần. Thời gian ngắn này đã thể hiện rõ rằng, sự khác biệt về lợi ích cốt lõi — quyền kiểm soát eo biển và quyền xuất khẩu dầu — của hai bên vượt xa khả năng hòa giải của một văn bản tạm thời.
Dữ liệu vận chuyển hé lộ bức tranh thực tế: lượng qua lại đã thấp hơn mức thời chiến
Dữ liệu còn thuyết phục hơn mọi tuyên bố. Ngày 9 tháng 7, số tàu qua eo biển Hormuz giảm xuống còn 25 chiếc. Jorge León, trưởng bộ phận phân tích địa chính trị của tổ chức nghiên cứu năng lượng Rystad Energy, cho biết trong báo cáo rằng tình hình luồng qua “dường như hoàn toàn tê liệt” vào ngày đó.
Dữ liệu chi tiết hơn đến từ tổ chức theo dõi tàu thuyền Kpler: ngày 8 tháng 7, số tàu vận chuyển hàng hóa lớn đi qua eo biển hai chiều chỉ khoảng 14 chiếc, mức thấp nhất kể từ khi đạt thỏa thuận tạm thời giữa tháng 6. Trong vòng ba tuần sau khi đạt thỏa thuận tạm thời, trung bình mỗi ngày có 34 chiếc tàu qua lại, đỉnh điểm là 59 chiếc vào ngày 24 tháng 6; còn trong thời kỳ xung đột, đa số ngày lượng tàu qua chỉ dưới 20 chiếc. Ngày 8 tháng 7, chỉ có 14 chiếc, thấp hơn nhiều so với mức trong thời chiến.
Theo dõi tàu còn tiết lộ một chi tiết quan trọng: hầu hết các tàu đều tập trung gần phía bắc của tuyến đường thủy, đi qua các tuyến đường được Iran phê duyệt, trong khi tuyến đường phía nam do Ả Rập Oman hỗ trợ lại rất ít hoạt động. Mô hình “phân hóa Bắc-Nam” này chính là hình ảnh phản chiếu trực tiếp của cuộc đối đầu địa chính trị trên thực thể vật chất.
Bloomberg cũng cảnh báo rằng có thể có tàu tắt thiết bị phản hồi để qua lại mà không bị hệ thống theo dõi phát hiện. Ngoài ra, còn xuất hiện dấu hiệu nhiễu điện tử tại vùng Vịnh Oman, có thể ảnh hưởng đến dữ liệu theo dõi tàu. Điều này có nghĩa là tình hình thực tế có thể còn nghiêm trọng hơn số liệu hiện có.
Thị trường năng lượng vì sao lo ngại hơn cả việc gián đoạn nguồn cung
Phản ứng của giá dầu là rõ ràng nhất. Tính đến ngày 9 tháng 7 năm 2026, hợp đồng tương lai dầu WTI đóng cửa ở mức 73,52 USD/thùng, tăng 3,08 USD, tương đương 4,37%. Hợp đồng Brent cũng tăng 3,86 USD, lên 78,02 USD/thùng, tăng 5,2%. Trong phiên, Brent từng lên mức 80,006 USD/thùng, mức cao nhất trong giai đoạn.
Tuy nhiên, lo ngại của thị trường không chỉ dừng lại ở việc gián đoạn nguồn cung vật lý. Tổ chức tư vấn năng lượng Rystad Energy trong báo cáo nhấn mạnh: “Ngay cả khi không xảy ra gián đoạn liên tục về nguồn cung vật chất, các rủi ro liên quan đến an toàn tàu, chi phí bảo hiểm, khả năng trì hoãn và các đòn trả đũa tiềm năng cũng có thể duy trì sự biến động của thị trường trong thời gian tới.”
Dữ liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) xác nhận tình trạng căng thẳng về nguồn cung. Tuần lễ tính đến ngày 3 tháng 7, dự trữ dầu thô thương mại của Mỹ thấp hơn trung bình 5 năm khoảng 6%, dự trữ xăng cũng thấp hơn trung bình 5 năm khoảng 6%, trong khi dự trữ các loại dầu phân đoạn như dầu diesel còn thiếu hụt rõ rệt, thấp hơn trung bình 5 năm khoảng 12%. Trong bối cảnh eo biển Hormuz bị cản trở, khả năng dự trữ năng lượng nội địa của Mỹ đã rất hạn chế.
Goldman Sachs ước tính, lượng dầu qua eo biển Hormuz đã giảm từ mức phục hồi trước đó khoảng 80% xuống còn khoảng 70% mức bình thường. Thêm vào đó, việc Mỹ rút giấy phép xuất khẩu dầu của Iran khiến khoảng 1,7 đến 1,8 triệu thùng dầu mỗi ngày của Iran sẽ nhanh chóng rút khỏi thị trường toàn cầu, làm tăng thêm giá trị địa chính trị của giá dầu.
Vì sao vàng và Bitcoin lại diễn biến phân cực
Trong cuộc xung đột địa chính trị này, một hiện tượng đáng chú ý là sự phân hóa giữa vàng — tài sản trú ẩn truyền thống — và Bitcoin — tài sản mã hóa.
Tính đến ngày 9 tháng 7 năm 2026, theo dữ liệu của Gate, Bitcoin ở mức 62.870 USD, tăng nhẹ 1,6% trong 24 giờ. Trong khi đó, vàng giao ngay liên tục giảm trong bốn ngày giao dịch, thấp nhất gần 4.040 USD, rồi phục hồi nhẹ lên trên 4.100 USD.
Đằng sau xu hướng có vẻ trái ngược này là sự thay đổi căn bản trong dòng chảy thị trường. Thị trường không còn chủ yếu là “trú ẩn” nữa, mà là chuỗi truyền dẫn “giá dầu tăng → lạm phát tăng → chính sách tiền tệ thắt chặt”. Giá dầu tăng nhanh đã thắp lên nỗi lo về lạm phát liên tục. Theo dữ liệu của CME “Quan sát Cục Dự trữ Liên bang”, xác suất thị trường dự đoán Fed sẽ tăng lãi suất vào tháng 9 đã tăng lên 51,9%.
Kỳ vọng lãi suất tăng đã đè nặng lên giá trị của vàng, tài sản không sinh lãi — lợi suất trái phiếu Mỹ tăng, đồng USD mạnh lên đã làm giảm giá vàng tính theo USD, các yếu tố trú ẩn địa chính trị bị lu mờ bởi kỳ vọng thắt chặt chính sách tiền tệ. Chỉ số USD duy trì quanh mức 100,96 vào ngày 9 tháng 7.
Bitcoin trong sự kiện này thể hiện phức tạp hơn. Một mặt, bất ổn địa chính trị củng cố câu chuyện về Bitcoin như một tài sản phi tập trung, độc lập khỏi hệ thống tài chính truyền thống; mặt khác, đồng USD mạnh lên và kỳ vọng rủi ro giảm lại gây áp lực định giá đối với các tài sản mã hóa tính theo USD. Hai lực lượng này cân bằng, khiến Bitcoin dao động chứ không theo xu hướng đơn hướng.
Làm thế nào rủi ro địa chính trị truyền sang thị trường tiền mã hóa
Để hiểu tác động của xung đột này đến thị trường mã hóa, cần làm rõ các kênh truyền dẫn toàn diện.
Lớp đầu tiên là truyền dẫn giá năng lượng. Việc eo biển Hormuz bị cản trở đẩy giá dầu lên cao, làm tăng kỳ vọng lạm phát, từ đó thúc đẩy kỳ vọng thắt chặt chính sách tiền tệ. Chuỗi này ảnh hưởng đến tài sản mã hóa theo hai chiều: kỳ vọng thanh khoản thu hẹp làm giảm định giá rủi ro, nhưng kỳ vọng mất giá của tiền tệ lại có thể làm tăng sức hấp dẫn của các tài sản chống lạm phát.
Lớp thứ hai là truyền dẫn đồng USD mạnh lên. Giá dầu tăng qua kỳ vọng lạm phát và nhu cầu trú ẩn khiến USD tăng giá. USD mạnh gây áp lực định giá đối với các tài sản tính theo USD như Bitcoin.
Lớp thứ ba là truyền dẫn tâm lý rủi ro. Xung đột địa chính trị leo thang thường làm gia tăng tâm lý trú ẩn toàn cầu, gây áp lực bán tháo các tài sản rủi ro. Trong lịch sử, thị trường mã hóa từng nhiều lần chứng kiến các đợt thanh lý nhanh do khủng hoảng địa chính trị, đặc biệt khi các nhà đòn bẩy giảm quy mô vị thế.
Lớp thứ tư là truyền dẫn câu chuyện cấu trúc. Sự bất ổn địa chính trị lâu dài còn củng cố hình ảnh Bitcoin trong lòng một số nhà đầu tư — được xem như tài sản phi tập trung, không phụ thuộc chính phủ hay hệ thống ngân hàng truyền thống. Câu chuyện này tạo ra một nền tảng hỗ trợ cho Bitcoin trong một số nhóm nhà đầu tư nhất định.
Các kênh truyền dẫn này không phải là tuyến tính, mà tương tác qua lại. Trong các giai đoạn thị trường khác nhau, các lực lượng chi phối có thể hoàn toàn khác nhau. Đây chính là chìa khóa để hiểu diễn biến giá của tài sản mã hóa trong các cuộc khủng hoảng địa chính trị.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Eo biển Hormuz quan trọng như thế nào đối với thị trường năng lượng toàn cầu?
Eo biển Hormuz đảm nhận khoảng 20% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu và khoảng 32% lượng dầu vận chuyển qua đường biển. Tuyến đường chiến lược này nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương, là tuyến xuất khẩu chủ chốt của các quốc gia sản xuất dầu lớn như Ả Rập Saudi, Iran, Iraq, Kuwait, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.
Hỏi: Tại sao thỏa thuận ngừng bắn Mỹ-Iran lại nhanh chóng đổ vỡ như vậy?
Thỏa thuận ngừng bắn 60 ngày ký ngày 18 tháng 6 chỉ tồn tại 22 ngày. Nguyên nhân trực tiếp là Iran tấn công ba tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, Mỹ đáp trả bằng các đòn tấn công quân sự liên tiếp trong hai ngày và rút giấy phép xuất khẩu dầu của Iran. Sự khác biệt về lợi ích cốt lõi khiến thỏa thuận tạm thời thiếu nền tảng bền vững.
Hỏi: Tại sao giá dầu tăng lại làm vàng giảm?
Chuỗi logic của thị trường là “giá dầu tăng → kỳ vọng lạm phát tăng → chính sách thắt chặt tiền tệ” → lãi suất tăng làm giảm giá trị của vàng không sinh lãi. Các yếu tố trú ẩn địa chính trị bị lu mờ bởi kỳ vọng chính sách tiền tệ thắt chặt, khiến vàng chịu áp lực trong xung đột leo thang.
Hỏi: Bitcoin có phải là tài sản trú ẩn trong xung đột địa chính trị?
Bitcoin thể hiện diễn biến phức tạp. Một mặt, bất ổn địa chính trị củng cố câu chuyện về Bitcoin như tài sản phi tập trung, độc lập hệ thống tài chính truyền thống; mặt khác, USD mạnh lên và kỳ vọng rủi ro giảm gây áp lực định giá. Trong xung đột này, Bitcoin dao động chứ chưa thể khẳng định là tài sản trú ẩn ổn định, do còn nhiều yếu tố tác động.
Hỏi: Khi nào eo biển Hormuz có thể trở lại bình thường?
Dữ liệu của nền tảng giao dịch Kalshi cho thấy các nhà giao dịch dự đoán khả năng cao là luồng qua eo biển khó có thể phục hồi bình thường trước cuối năm 2026. Các nhà phân tích của Rystad Energy nhấn mạnh rằng, sau ngày 9 tháng 7 mới là thời điểm thực sự thử thách. Thời gian phục hồi phụ thuộc vào khả năng Mỹ và Iran quay trở lại đàm phán ngoại giao và liệu xung đột quân sự có tiếp tục leo thang hay không.
