ผู้เขียน: Max.s
ช่วงปี 2025 ที่ผ่านมา มักถูกมองว่าเป็นยุค “การคัดกรองครั้งใหญ่ของเส้นทางอนุพันธ์” เมื่อเรายืนอยู่ต่อหน้าแผนที่อำนาจของ Perp DEX ในปัจจุบัน เราจะเห็นได้อย่างชัดเจน: โครงการแยกสายที่เคยรุ่งโรจน์ในอดีตส่วนใหญ่ได้เงียบหายไปแล้ว และผู้รอดชีวิตที่เหลืออยู่กำลังสร้างรูปแบบใหม่ของระเบียบการเงินด้วยท่าทีใหม่หมด
แนวทางการอยู่รอดของ Perp DEX ไม่ได้มาจากความเร็วหรือค่าธรรมเนียมที่ต่ำกว่าการแลกเปลี่ยนแบบศูนย์กลาง (CEX) แต่เป็นเพราะมันแก้ปัญหาต้นทุนที่สำคัญที่สุดในระบบการเงิน — — ความเชื่อมั่น หลังจากประสบวิกฤติการชำระบัญชีของตลาดรอง (ล่มสลายในวันที่ 10 ธันวาคม ทำให้โบรกเกอร์ทุกคนเจ็บปวดอย่างสุดซึ้ง!) ตลาดได้บรรลุฉันทามติ: ความโปร่งใสไม่ใช่ทางเลือก แต่เป็นตรรกะพื้นฐานของโครงสร้างพื้นฐาน
ในช่วงแรกของ Perp DEX มักถูกมองว่าเป็น “เวอร์ชันต่ำกว่า” ของ CEX แต่ด้วยเทคโนโลยีการสรุปแบบเต็มสาย (Chain Abstraction) ที่แพร่หลาย ผู้ใช้ในปี 2026 สามารถทำการข้ามสายแบบไร้รอยต่อได้โดยไม่รู้ตัว ทรัพย์สินของผู้ใช้ไม่จำเป็นต้องถูกฝากไว้กับตัวกลางอีกต่อไป แต่สามารถล็อคไว้ในสมาร์ทคอนแทรกต์ การกลับมาของ “อธิปไตยของทรัพย์สิน” นี้เป็นความมั่นใจที่ทำให้ Perp DEX มีสิทธิ์แบ่งส่วนตลาดจาก CEX ได้
ปัจจุบัน ปริมาณการซื้อขายอนุพันธ์บนสายได้ครองส่วนแบ่งมากกว่า 25% ของทั้งเครือข่าย นี่ไม่ใช่แค่การเติบโตของตัวเลข แต่เป็นการเปลี่ยนแปลงของรูปแบบพฤติกรรมผู้ใช้ เมื่อกลไกการชำระบัญชี อัตราค่าธรรมเนียม และการจับคู่คำสั่งถูกบันทึกไว้ในบันทึกบัญชีที่ไม่สามารถแก้ไขได้แล้ว Perp DEX ก็ได้กลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็นในตลาดคริปโตแล้ว
การล่มสลายของ Perp DEX ส่วนใหญ่: ความธรรมดาคือบาปเดิม ความรุ่งเรืองซ่อนอยู่เบื้องหลังการแข่งขันที่โหดร้าย ในสองปีที่ผ่านมา มากกว่า 90% ของ Perp DEX ได้เงียบหายไป สาเหตุของความล้มเหลวเหล่านี้สอดคล้องกันอย่างสูง: ผลิตภัณฑ์ซ้ำซ้อน ขาดแคลนสภาพคล่องที่พึ่งพาเงินสนับสนุน และขาดความลึกทางเทคนิค
จากกระแส “Points” โครงการจำนวนมากดึงดูดผู้ใช้ด้วยการขุดสภาพคล่องที่เกินจริง แต่เมื่อคะแนนถูกแลกเปลี่ยนและ Airdrop เกิดขึ้น แพลตฟอร์มเหล่านี้ก็เข้าสู่ห่วงโซ่ความตายของ “สภาพคล่องเป็นศูนย์” รูปแบบนี้ซึ่งพึ่งพาการเช่าใช้สภาพคล่อง (Rented Liquidity) จะค่อยๆ หายไปจากตลาดมืออาชีพในปี 2026
หมายเหตุ: การเช่าใช้สภาพคล่องหมายถึง DEX ที่แจกจ่ายคะแนนหรือโทเค็นเพื่อจูงใจให้ผู้ใช้ให้ทุนสนับสนุนความลึกของการซื้อขาย โดยง่ายคือ โครงการไม่ได้เป็นเจ้าของสภาพคล่องเหล่านี้จริงๆ แต่เป็นการเช่าใช้ชั่วคราวโดยจ่าย “ค่าเช่า” (รางวัลเป็นโทเค็นหรือคะแนน) ให้กับผู้ใช้
อีกหนึ่งสาเหตุที่ทำให้ DEX “ล้มเหลว” คือค่าใช้จ่ายในการดึงดูดลูกค้า (Customer Acquisition Cost) ที่พุ่งสูงขึ้น ในสภาพแวดล้อมที่ไม่มีอัตลักษณ์เฉพาะตัว การปรับเปลี่ยน UI หรือการแยกสาย GMX เพียงเล็กน้อยก็ไม่เพียงพอที่จะอยู่รอดในตลาดที่เต็มไปด้วยการแข่งขันสูง ไม่มีข้อได้เปรียบด้านกลไกการจับคู่คำสั่งหรือการสนับสนุนจากระบบนิเวศที่แข็งแกร่ง โครงการเหล่านี้เป็นเพียงบ่อนสภาพคล่องที่แพงเท่านั้น ไม่ใช่ตลาดซื้อขายจริง
สี่รูปแบบของ dex ที่มีอยู่ในปัจจุบัน ควรเป็นแนวทางให้ผู้เข้ามาใหม่ศึกษาเรียนรู้:
รูปแบบ Hyperliquid: การผนึกกำลังทางเทคโนโลยีแบบแนวตั้ง
ในรายชื่อผู้รอดชีวิตของ DEX ทั้งหมด Hyperliquid เป็นอนุสรณ์สถานที่ไม่อาจมองข้าม มันพิสูจน์ให้เห็นว่า: หากบล็อกเชนทั่วไปไม่สามารถรองรับการซื้อขายความถี่สูงได้ ทางแก้ที่ดีที่สุดคือสร้างบล็อกเชนของตัวเอง
Hyperliquid ดึงดูดเงินทุนเชิงปริมาณจำนวนมากเพราะมันปรับปรุงพื้นฐานของ L1 เพื่อแก้ปัญหาความล่าช้าของสมุดคำสั่ง มันไม่อาศัยอยู่บน Arbitrum หรือ Layer 2 อื่นๆ แต่สร้างกลไกฉันทามติที่ออกแบบมาเฉพาะสำหรับอนุพันธ์ การ “ผนึกกำลังแนวตั้ง” นี้ทำให้มันมีความสามารถในการจับคู่คำสั่งใกล้เคียงกับ CEX ในขณะเดียวกันก็รักษาความโปร่งใสบนสาย
ที่สำคัญที่สุดคือ Hyperliquid ประสบความสำเร็จในการสร้างระบบนิเวศ “เป็นมิตรกับเชิงปริมาณ” เมื่อโบรกเกอร์บุคคลที่สามพบว่า API ของที่นี่มีความหน่วงต่ำมากและสลิปเพจสามารถควบคุมได้ สภาพคล่องภายในก็เริ่มเติบโตเอง ระบบนี้สร้าง “แนวกันชนด้านประสิทธิภาพ” ด้วยความแข็งแกร่งทางเทคนิค ทำให้มันสามารถแข่งขันกับ DEX ทั่วไปที่ไม่มีจุดเด่นได้อย่างคล่องแคล่ว
รูปแบบ Aster: มูลค่าระบบนิเวศและการบริหารสินทรัพย์
ถ้าพูดว่า Hyperliquid ขึ้นอยู่กับเทคโนโลยีที่แข็งแกร่ง Aster และระบบนิเวศ Binance ก็เป็นตัวแทนของตรรกะการอยู่รอดอีกแบบหนึ่ง: ประสิทธิภาพทรัพยากรสูงสุดและการเพิ่มผลตอบแทนของสินทรัพย์ — — การพิงพา “ขาใหญ่” ที่ดี
Aster ไม่ใช่แค่แพลตฟอร์มการซื้อขาย มันเหมือนเป็น “ชั้นสินทรัพย์ที่ให้ดอกเบี้ยแบบมีเลเวอเรจ” ด้วยการผูกพันลึกซึ้งกับระบบนิเวศ Binance มันนำเสนอสินทรัพย์ค้ำประกันเช่น asBNB หรือ USDF ให้ผู้ใช้สามารถสร้างรายได้จากการ Stake หรือ Re-stake ในขณะเดียวกัน การเพิ่มประสิทธิภาพด้านทุนนี้เป็นสิ่งที่ DEX เดี่ยวไม่สามารถเทียบได้
สำหรับผู้ใช้เงินทุนจำนวนมาก ต้นทุนของเงินทุนเป็นปัจจัยสำคัญ เมื่อผู้ใช้เปิดตำแหน่งใน Aster เงินประกันของพวกเขายังคงสร้างผลตอบแทนรายปี การเชื่อมโยง “สินทรัพย์สภาพคล่อง” นี้ทำให้ Aster กลายเป็นทางเข้าสู่การเงินที่มีความเหนียวแน่นสูง ไม่ใช่แค่เครื่องมือเก็งกำไร
Lighter: โครงสร้างพื้นฐานทางการเงินที่สามารถตรวจสอบได้ด้วย ZK
รูปแบบ Lighter เป็นตัวแทนของจุดสูงสุดของ “การเป็นโครงสร้างพื้นฐานทางการเงิน” มันไม่มุ่งหวังเป็นทางเข้าใช้งานหลัก แต่สร้างแอปพลิเคชันเฉพาะด้วย ZK-Rollup (App-specific ZK-rollup) เพื่อให้บริการด้านการซื้อขายที่มีความแน่นอนทางคณิตศาสตร์สำหรับสถาบัน
ความพิเศษของ Lighter อยู่ที่การแก้ปัญหา “ความซื่อสัตย์ในระดับคณิตศาสตร์” มันเขียนกลไกการจับคู่คำสั่งและการชำระบัญชีลงใน “วงจร ZK” ซึ่งหมายความว่าทุกการจับคู่และการชำระบัญชีไม่ขึ้นอยู่กับ “ความน่าเชื่อถือ” ของโหนด แต่ขึ้นอยู่กับหลักฐานทางคณิตศาสตร์ที่สามารถตรวจสอบได้ ซึ่งเป็นสิ่งที่ดึงดูดความสนใจของนักลงทุนสถาบันที่ไม่ชอบ “กล่องดำ”
นอกจากนี้ การออกแบบ ZK-Orderbook ของ Lighter ยังมีคุณสมบัติต้าน MEV ในตัว ซึ่งปกป้องกลยุทธ์ของเทรดเดอร์ความถี่สูง รูปแบบ “ความสามารถในการตรวจสอบ + การปกป้องความเป็นส่วนตัว + ความหน่วงต่ำสุด” นี้ ทำให้เป็นอินเทอร์เฟซมาตรฐานเชื่อมต่อสินทรัพย์ในโลกแห่งความเป็นจริง (RWA) กับอนุพันธ์บนสาย สร้างรั้วความปลอดภัยด้านกฎระเบียบและเทคโนโลยีสูงสุด
Decibel: ความสมดุลระหว่างประสิทธิภาพสูงสุดและความสามารถในการรวมกลุ่มบนสาย
ในตลาดปี 2026 Decibel เป็นตัวแทนของรูปแบบการพัฒนารุ่นใหม่ของ Perp DEX ซึ่งเป็นการรวมกันของ “เครื่องยนต์ประสิทธิภาพสูง” กับ “ความสามารถในการรวมกลุ่ม” แบบเลโก้ สำหรับแพลตฟอร์มการซื้อขายบนสายเต็มรูปแบบที่เกิดขึ้นบนระบบนิเวศ Aptos Decibel ได้ยุติชะตากรรมของ “ความเร็วและความเป็นศูนย์กลางที่ไม่สามารถรวมกันได้”
จุดแข็งหลักของ Decibel อยู่ที่เครื่องเสมือนการซื้อขาย (Trading VM) ที่ได้รับการปรับปรุงอย่างลึกซึ้ง โดยอาศัยสถาปัตยกรรมการดำเนินการแบบขนานของ Aptos ซึ่งกำลังมุ่งไปสู่เวลาบล็อกต่ำกว่า 20 มิลลิวินาที (sub-20 ms) และความสามารถในการจัดการคำสั่งมากกว่า 1 ล้านรายการต่อวินาที ซึ่งทำให้การจับคู่คำสั่งบนสายไม่ใช่แค่ “ภาพลวงตา” อีกต่อไป แต่เป็นความเป็นจริงที่สามารถแข่งขันกับ CEX ชั้นนำได้
ต่างจาก DEX แบบแยกส่วนแบบเดิม Decibel ให้บริการแพลตฟอร์มทางการเงินที่สามารถเขียนโปรแกรมได้สูง มันรวมฟังก์ชันของ Spot, Perps, Margin และ Vault เข้าด้วยกัน การออกแบบ “ครบวงจร” นี้หมายความว่าผู้ใช้สามารถใช้บัญชี Margin ข้ามสายเดียวกัน โดยสามารถค้ำประกันด้วย APT, USDC, BTC, ETH และสินทรัพย์อื่นๆ ได้อย่างเต็มที่ ช่วยปลดปล่อยประสิทธิภาพด้านทุนอย่างมาก
เทคโนโลยี “X-Chain Accounts” ของ Decibel ยังทำลายกำแพงระหว่างสาย ผู้ใช้ไม่จำเป็นต้องตั้งค่าสะพานเชื่อมสายซับซ้อน ก็สามารถใช้กระเป๋าเงินของ Ethereum หรือ Solana (เช่น MetaMask หรือ Phantom) เพื่อฝากเงินได้โดยตรง ความสามารถ “เชื่อมต่อแบบไร้รอยต่อ” นี้ รวมกับตรรกะการจับคู่คำสั่งบนสาย 100% ทำให้ Decibel อาจกลายเป็นดาวเด่นของเทรดเดอร์ความถี่สูงและสถาบันในปี 2026
ทิศทางใหม่หลังปี 2026: เจตนา, AI และการตั้งราคาที่เปลี่ยนแปลงได้
จากมุมมองของผู้ประกอบการ การพัฒนาในอนาคตของ Perp DEX จะเน้นไปที่สามมิติหลัก:
ประสบการณ์การเทรดแบบเน้นเจตนา (Intent-centric) ผู้ใช้ในอนาคตจะไม่จำเป็นต้องปรับอัตราค่าธรรมเนียมหรือสลิปเพจด้วยตนเองอีกต่อไป แต่สามารถแสดงเจตนา ระบบจะวิเคราะห์ (Solver) เพื่อหาเส้นทางการดำเนินการที่ดีที่สุดบนสาย วิธีนี้จะลดอุปสรรคในการเข้าสู่อนุพันธ์ที่ซับซ้อนสำหรับนักเทรดรายย่อยอย่างมาก
การระเบิดของ AI Agents ด้วยเครื่องมืออัตโนมัติบนสายที่เติบโตขึ้น DEX จะฝังกลไกกลยุทธ์ AI ไว้ในตัว ในอนาคต ปริมาณการถือครองจะถูกขับเคลื่อนโดย AI ซึ่งหมายความว่า DEX ต้องการความสามารถในการคำนวณที่แข็งแกร่งขึ้นและความหน่วงข้อมูลต่ำลง เพื่อรองรับการเล่นเกมความถี่สูงของหุ่นยนต์
วิวัฒนาการของโมเดลการตั้งราคา ปัจจุบัน AMM หรือสมุดคำสั่งง่ายๆ ยังคงเปราะบางในสภาวะตลาดสุดขั้ว เราเห็นโครงการจำนวนมากนำกลไกความเสี่ยงแบบไดนามิกที่ซับซ้อนเข้ามาใช้ โดยใช้สูตรทางคณิตศาสตร์ที่ดีขึ้น:
การปรับแต่งพารามิเตอร์ระบบแบบเรียลไทม์ การปรับอัตโนมัติบนพื้นฐานของความผันผวนและการเบี่ยงเบนของตำแหน่ง จะทำให้ระบบของ Perp DEX มีความแข็งแกร่งเหนือกว่าระบบแบบดั้งเดิมอย่างแท้จริง
ช่วงครึ่งหลังของ Perp DEX เป็นการแข่งขันด้าน “ประสิทธิภาพ” โครงการที่พยายามรักษาตัวด้วยการสนับสนุนแบบธรรมดาได้กลายเป็นฝุ่นในอนาคต ผู้ชนะในอนาคตจะต้องเป็นอย่างใดอย่างหนึ่ง: มีเทคโนโลยีพื้นฐานที่ไร้ที่ติอย่าง Hyperliquid, ระบบนิเวศที่ไม่สามารถลอกเลียนแบบได้อย่าง Aster หรือสมดุลที่สมบูรณ์แบบระหว่างประสิทธิภาพสูงสุดและความสามารถในการรวมกลุ่มบนสายอย่าง Decibel
ในวงการนี้ เหตุผลเดียวที่ทำให้รอดคือ: คุณได้เสนอกระบวนการดำเนินการที่ไม่อาจปฏิเสธได้สำหรับทุนและกลยุทธ์
